mgr farmacji Pawe艂 艢migielski

Nowoczesne materia艂y opatrunkowe

Medycyna jest nauk膮, kt贸ra na przestrzeni ostatnich kilkudziesi臋ciu lat odnotowa艂a nies艂ychanie dynamiczny rozw贸j. Praktycznie ka偶dego roku wynajdywane s膮 nowe leki, szczepionki i urz膮dzenia. Nowoczesne terapie maj膮 na celu nie tylko wyleczenie pacjenta w mo偶liwie najkr贸tszym czasie, ale i uczynienie choroby mniej uci膮偶liw膮, zar贸wno dla niego samego jak i otoczenia. To powoduje lepsze samopoczucie chorego, co jest bardzo wa偶ne szczeg贸lnie w przypadku chor贸b przewlek艂ych.

W ten nurt ciekawie wplata si臋 problem piel臋gnacji chorych z przewlek艂ymi ranami: odle偶ynami, owrzodzeniami o r贸偶nej etiologii, trudno goj膮cymi si臋 ranami 鈥 z jednej strony dysponujemy dziesi膮tkami nowoczesnych, bardzo zaawansowanych technologicznie opatrunk贸w, a z drugiej strony, w powszechnej 艣wiadomo艣ci pacjent贸w jako podstawowe opatrunki wymieniane s膮 niezmiennie kompres gazowy i dziana opaska. Niedostatek wiedzy w tym temacie niestety jest zauwa偶alny r贸wnie偶 w艣r贸d lekarzy i farmaceut贸w.

Rany przewlek艂e s膮 bardzo powa偶nym problemem terapeutycznym. Cz臋sto staj膮 si臋 pierwsz膮 gro藕n膮 manifestacj膮 u艣wiadamiaj膮c膮 istnienie jakiej艣 powa偶nej, post臋puj膮cej choroby. Prawid艂owo leczona rana powinna si臋 zagoi膰 w czasie od kilku do kilkunastu miesi臋cy, natomiast przy zaniechaniu leczenia, lub leczeniu niew艂a艣ciwym taka rana mo偶e utrzymywa膰 si臋 przez wiele lat. Nale偶y pami臋ta膰, 偶e przez ca艂y czas potrzebny do wygojenia, choremu towarzyszy b贸l oraz uczucie dyskomfortu zar贸wno fizycznego jak i psychicznego, a co za tym idzie gwa艂towne pogorszenie jako艣ci 偶ycia. Ponadto rany w zaawansowanym stadium mog膮 powodowa膰 trudno艣ci w poruszaniu, zniekszta艂cenie ko艅czyn, a nawet prowadzi膰 do inwalidztwa.

Przyjmuje si臋, 偶e rana powinna zagoi膰 si臋 w czasie o艣miu tygodni. Je偶eli to nie nast膮pi mamy do czynienia z ran膮 przewlek艂膮. Powodem takiego stanu rzeczy mog膮 by膰 zar贸wno zniszczenie tkanek wsp贸艂istniej膮ce z chorob膮 og贸lnoustrojow膮 jak i b艂臋dy w opatrzeniu oraz wt贸rne zaka偶enia. Je偶eli nast膮pi艂o zniszczenie warstw sk贸ry si臋gaj膮ce a偶 do sk贸ry w艂a艣ciwej, powstaje owrzodzenie.

Istnieje szereg czynnik贸w wp艂ywaj膮cych na proces gojenia ran. Do najwa偶niejszych spo艣r贸d czynnik贸w miejscowych mo偶emy zaliczy

  • Poziom uszkodzenia tkanki 鈥 im wi臋ksze, tym d艂u偶szy proces gojenia

  • Zaka偶enia 鈥 wyd艂u偶aj膮 i utrudniaj膮 gojenie

  • Krwiaki 鈥 zwi臋kszaj膮 ryzyko zaka偶e艅

  • Technika zamkni臋cia rany i rodzaje szw贸w

  • Ukrwienie 鈥 im lepsze, tym szybciej przebiega gojenie


W艣r贸d czynnik贸w og贸lnych wyr贸偶niamy:

  • Niedo偶ywienie 鈥 zbyt niska zawarto艣膰 bia艂ka we krwi

  • Nadci艣nienie 鈥 istnieje ryzyko krwawienia z rany

  • Cukrzyca 鈥 podwy偶szony poziom cukru we krwi powoduje jednoczesne zaburzenie procesu zapalnego i upo艣ledzenie uk艂adu immunologicznego, co sprzyja zaka偶eniu rany

  • Steroidy 鈥 hamuj膮 wszystkie fazy gojenia

  • Chemioterapeutyki 鈥 hamuj膮 wczesn膮 faz臋 zapalenia, czym zaburzaj膮 proces gojenia

  • Leki przeciwkrzepliwe (heparyna, doustne antykoagulanty) 鈥 hamuj膮 proces krzepni臋cia i mog膮 powodowa膰 krwawienia

Obecnie odchodzi si臋 od opatrywania ran tradycyjnym suchym opatrunkiem gazowym w po艂膮czeniu z miejscowo stosowanymi antybiotykami, poniewa偶 rola kompresu ogranicza si臋 do zewn臋trznej os艂ony rany, natomiast antybiotyki obok dzia艂ania antyseptycznego maj膮 r贸wnie偶 dzia艂anie cytostatyczne, alergizuj膮ce i podra偶niaj膮ce. Za sprzyjaj膮ce gojeniu uznaje si臋 natomiast 艣rodowisko wilgotne.

Tabela 1. Zalety wilgotnego leczenia ran (wg. Field&Kerstein, 1994)

Mniejszy b贸l

Mniejsza stymulacja uwodnionych zako艅cze艅 nerwowych

Mniejsze ryzyko infekcji

Suche tkanki s膮 po偶ywk膮 dla bakterii

Mniejsze ryzyko przeniesienia bakterii

Mniejsza dyspersja bakterii drog膮 powietrzn膮

Mniejsza mo偶liwo艣膰 uszkodzenia nowych tkanek

Wilgotna powierzchnia rany i opatrunku

Skuteczniejsze mechanizmy autolizy w por贸wnaniu z suchymi opatrunkami

Enzymy hydrolizuj膮 bia艂ko w obecno艣ci wilgoci

Aby przyst膮pi膰 do scharakteryzowania r贸偶nych grup opatrunk贸w, nale偶y okre艣li膰 jak najdok艂adniej cechy idealnego opatrunku, kt贸ry powinien:

  • Zapewnia膰 prawid艂ow膮 temperatur臋, wilgotno艣膰 i wymian臋 gazow膮 w obr臋bie rany
  • Zapewni膰 odpowiednie pH rany
  • By膰 nieprzepuszczalny dla bakterii
  • Usuwa膰 nadmiar wysi臋ku i toksycznych cz膮stek
  • Nie hamowa膰 rozwoju ziarniny
  • By膰 nietoksyczny
  • By膰 hipoalergiczny
  • Nie przywiera膰 do rany
  • Nie uszkadza膰 nowopowsta艂ych tkanek podczas wymiany
  • Posiada膰 przyst臋pn膮 cen臋

Wsp贸艂czesne materia艂y opatrunkowe nazywane s膮 tak偶e opatrunkami aktywnymi, ze wzgl臋du na funkcj臋 鈥 przede wszystkim wspomagaj膮c膮 i stymuluj膮c膮 proces gojenia si臋 rany, w odr贸偶nieniu od swoich starszych odpowiednik贸w, kt贸re pe艂ni艂y g艂贸wnie rol臋 ochronn膮. Obecnie produkowane opatrunki najcz臋艣ciej wyst臋puj膮 w postaci: b艂on i opatrunk贸w poliuretanowych, hydrokoloid贸w, hydro偶eli, alginian贸w, dekstranomer贸w i poch艂aniaj膮cych zapach. Dost臋pne s膮 r贸wnie偶 preparaty 艂膮cz膮ce cechy r贸偶nych wymienionych grup, tzw. opatrunki z艂o偶one.

Niekt贸rych opatrunk贸w nie mo偶na jednoznacznie zakwalifikowa膰 do konkretnej kategorii, poniewa偶 zawieraj膮 sk艂adniki oraz cechy z r贸偶nych grup.

Oto kr贸tka charakterystyka produkt贸w dost臋pnych na polskim rynku:

  • CombiDerm (producent ConvaTec) 鈥 hydrokoloidowo-hydropolimerowy opatrunek, charakteryzuj膮cy si臋 du偶膮 zdolno艣ci膮 absorbowania wysi臋ku z rany, u偶ywany
    do leczenia odle偶yn i owrzodze艅, w tym cukrzycowych. Cz臋stotliwo艣膰 zmian opatrunku maksymalnie co siedem dni.

  • Fibracol (producent Johnson&Johnson) 鈥 hipoalergiczny opatrunek, zawiera alginian sodowo-wapniowy i kolagen. Znajduje zastosowanie w leczeniu ran przewlek艂ych
    z du偶ym wysi臋kiem, ran szarpanych, a tak偶e odle偶yn, oparze艅 i owrzodze艅. Preparat rozpuszczaj膮c si臋 w p艂ynie tkankowym dostosowuje si臋 do kszta艂tu rany, zapewnia wilgotne 艣rodowisko i neutralne pH. Dzi臋ki swoim sk艂adnikom doprowadza
    do aktywacji fibroblast贸w i poch艂ania wysi臋k. Fibracol wymaga stosowania opatrunku zabezpieczaj膮cego.

  • Inadine (producent Johnson&Johnson) 鈥 opatrunek wiskozowy nas膮czony 10% roztworem jodyny powidynowej (偶el jodoforowy). To szczeg贸lny, bo nie daj膮cy oporno艣ci 艣rodek antyseptyczny, znajduj膮cy zastosowanie nie tylko przeciw bakteriom, ale tak偶e grzybom i pierwotniakom. Stosowany do ran zainfekowanych, skalecze艅, oparze艅, oraz odle偶yn i oparze艅. Charakterystyczna zmiana barwy
    z pomara艅czowej na bia艂膮 jest sygna艂em do zmiany opatrunku.

  • Nu Gel (producent Johnson&Johnson) 鈥 opatrunek o szerokim zastosowaniu. Po na艂o偶eniu na ran臋 utrzymuje wilgotne, sprzyjaj膮ce gojeniu 艣rodowisko, indukuje autolityczne oczyszczanie rany. Ponadto posiada dzia艂anie bakteriostatyczne
    i przeciwb贸lowe. Jest hipoalergiczny. Stosowany do leczenia ropiej膮cych ran, ran
    z tkank膮 martwicz膮 oraz odle偶yn. U偶ywany 艂膮cznie z opatrunkiem ochronnym.

  • Promogran (producent Johnson&Johnson) 鈥 bioabsorbowalny, kolagenowo-celulozowy opatrunek, charakteryzuj膮cy si臋 zdolno艣ci膮 do inaktywowania wolnych rodnik贸w i jon贸w metali. Przyspiesza gojenie ran, posiada w艂a艣ciwo艣ci hemostatyczne. Stosowany do leczenia r贸偶nych rodzaj贸w owrzodze艅 i odle偶yn. Umieszczany na ca艂ej powierzchni rany, wymaga zastosowania opatrunku zewn臋trznego.

  • Tender Wet (producent Hartmann) 鈥 posiada bardzo wysok膮 zdolno艣膰 absorpcji wysi臋ku, przy jednoczesnym oczyszczaniu rany z toksyn, drobnoustroj贸w i tkanki martwiczej. Pobudza proces autolizy, a dzi臋ki utrzymywaniu wilgotnego 艣rodowiska stymuluje r贸wnie偶 proces gojenia. Tender Wet jest impregnowany roztworem Ringera, a przenikaj膮ce do rany elektrolity: s贸d, potas i wap艅 przyczyniaj膮 si臋 do szybszego wzrostu kom贸rek b臋d膮cych w fazie ziarninowania. Stosowany na rany zaka偶one, wymagaj膮ce oczyszczania , odle偶yny, owrzodzenia oraz oparzenia.

  • Versiva 鈥 opatrunek tr贸jwarstwowy, kt贸rego wewn臋trzn膮 warstw膮 jest hydrokoloid, 艣rodkow膮 hydrow艂贸kna, natomiast zewn臋trzna, poliuretanowa pe艂ni funkcje ochronne. Znajduje zastosowanie przede wszystkim w leczeniu p艂askich owrzodze艅 偶ylnych.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00