mgr zdrowia publicznego Marta 艁uczy艅ska

Witamina K i D u dzieci

Od dawna znane jest dobroczynne dzia艂anie mleka matki na organizm dziecka. Bogate w liczne substancje od偶ywcze zapewnia prawid艂owy rozw贸j psychoruchowy ma艂ego organizmu. Niestety wraz z mlekiem matki nie s膮 dostarczane w odpowiedniej ilo艣ci dwie wa偶ne witaminy 鈥 D i K. Dlatego te偶 pediatrzy powszechnie wprowadzaj膮 do diet maluch贸w dodatkowe suplementy tych witamin.
Witaminy D i K s膮 witaminami rozpuszczalnymi w t艂uszczach. Ich 藕r贸d艂em jest odpowiednio zbilansowana dieta 鈥 tak jest w przypadku witaminy D1, D2, K1 i K3. Ponadto ludzki organizm potrafi samodzielnie syntezowa膰 niekt贸re formy tych witamin. Wystawiony na dzia艂anie promieni ultrafioletowych wytwarza witamin臋 D3. Z kolei K2 produkowana jest przez bakterie jelitowe.
Prawid艂owy poziom tych witamin w organizmie jest szczeg贸lnie wa偶ny, gdy偶 bior膮 one udzia艂 w istotnych dla dziecka procesach tworzenia i mineralizacji ko艣ci. Ko艣ci maluch贸w na pocz膮tku w postaci chrz臋stnych zawi膮zk贸w zaczynaj膮 wzrasta膰 ju偶 w wieku p艂odowym. W miar臋 jak dziecko ro艣nie, chrz膮stk臋 stopniowo zast臋puje ko艣膰, kt贸ra stale si臋 wyd艂u偶a. Nazywamy to procesem kostnienia, kt贸ry b臋dzie trwa艂 nieprzerwanie w naszym organizmie, a偶 do 20 roku 偶ycia. Dlatego ju偶 od najm艂odszych lat warto troszczy膰 si臋 o uk艂ad kostny.
Witamina D odpowiada za utrzymanie w艂a艣ciwej r贸wnowagi pomi臋dzy dwoma mikroelementami: fosforem i wapniem. Razem z innymi hormonami bierze udzia艂 w regulowaniu st臋偶enia wapnia we krwi, jego absorpcji w jelicie cienkim i wydalaniu z moczem. Fosforany wapnia, stanowi膮 g艂贸wny sk艂adnik ko艣ci, a zubo偶enie ich w te zwi膮zki nara偶a ko艣ciec na 艂amliwo艣膰 i odkszta艂cenia.
Ponadto witamina D:

  • wp艂ywa na kszta艂towanie si臋 z臋b贸w
  • dzia艂a korzystnie na system nerwowy i mi臋艣niowy
  • wspomaga tworzenie si臋 kom贸rek szpiku kostnego i 艂agodzi stany zapalne sk贸ry
  • zapobiega tworzeniu si臋 kom贸rek nowotworowych

Niedob贸r witaminy D powoduje zachwianie gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu czego objawem (szczeg贸lnie u dzieci i m艂odzie偶y) jest krzywica, a w wieku doros艂ym mo偶e powodowa膰 osteoporoz臋. U chorych dzieci mo偶na zaobserwowa膰 np. op贸藕nienie zrastania szw贸w czaszkowych, deformacje klatki piersiowej i kr臋gos艂upa oraz zahamowanie wzrostu. Dzieci z krzywic膮 cierpi膮 r贸wnie偶 z powodu niedostatecznego napi臋cia mi臋艣niowego, maj膮 du偶y brzuch (tzw. 偶abi brzuch), bywaj膮 rozdra偶nione i obficie poc膮 si臋 w okolicach potylicy. Obecnie krzywica u niemowl膮t wyst臋puje bardzo rzadko. Grup膮 szczeg贸lnie nara偶on膮 na t臋 chorob臋 s膮 dzieci urodzone przedwcze艣nie. W takim przypadku pediatra mo偶e zdecydowa膰 o wprowadzeniu do diety noworodka specjalnej mieszanki, uwzgl臋dniaj膮c zwi臋kszone zapotrzebowanie wcze艣niaka na spo偶ycie wapnia i fosforu. Dla zapewnienia mo偶liwie optymalnej ilo艣ci witaminy D w diecie, ka偶da ci臋偶arna i mama karmi膮ca powinna spo偶ywa膰 mleko i przetwory mleczne, bia艂ko jaj i produkty rybne (艂oso艣, tu艅czyk, 艣led藕, makrela). Podobnie, posi艂ki dzieci powinni艣my urozmaica膰 wy偶ej wymienionymi produktami. Niestety nadmiar tej witaminy u dziecka i doros艂ego mo偶e prowadzi膰 do bardzo powa偶nych powik艂a艅.

UWAGA
Witamina D w dawce czterokrotnie wy偶szej od zalecanej jest toksyczna dla organizmu. Przedawkowanie przez ci臋偶arn膮 mo偶e powodowa膰 deformacje u p艂odu, a w wieku niemowl臋cym nadmierna dawka mo偶e skutkowa膰 op贸藕nieniem rozwoju dziecka.

Ponadto obserwuje si臋 nast臋puj膮ce objawy tej hiperwitaminozy:

  • nadmiar wapnia w organizmie
  • biegunka,
  • nudno艣ci,
  • b贸le g艂owy,
  • brak apetytu,
  • 艂atwe m臋czenie si臋,
  • 艣wi膮d sk贸ry.

Zak艂贸cenia w funkcjonowaniu nast臋puj膮cych organ贸w: serca, t臋tnic, nerek w p贸藕niejszym 偶yciu skutkuj膮 zwi臋kszonym ryzykiem powstania zawa艂u serca, mia偶d偶ycy czy kamicy nerkowej.
Witamina K ma istotny wp艂yw na syntez臋 bia艂ek odpowiedzialnych za krzepni臋cie krwi oraz bia艂ek odpowiedzialnych za procesy ko艣ciotworzenia (osteokalcyna). Zapewnia ona przede wszystkim prawid艂ow膮 krzepliwo艣膰 krwi, zapobiega krwawieniom wewn臋trznym, krwotokom oraz wyp艂ywom krwi w przypadku uszkodzenia naczy艅 krwiono艣nych. Ponadto, prawdopodobnie hamuje rozw贸j nowotwor贸w piersi, jajnik贸w, okr臋偶nicy, 偶o艂膮dka, woreczka 偶贸艂ciowego, w膮troby i nerek.
Niemowl臋ta s膮 szczeg贸lnie nara偶one na niedob贸r witaminy K ze wzgl臋du na:

  • jej ograniczone przechodzenie przez 艂o偶ysko w czasie ci膮偶y
  • zu偶ywanie jej zapas贸w tu偶 po porodzie przez noworodka
  • niewystarczaj膮c膮 ilo艣膰 tej witaminy w mleku matki (szczeg贸lnie dotyczy dzieci karmionych wy艂膮cznie naturalnie)
  • niedojrza艂o艣膰 uk艂adu pokarmowego dziecka co skutkuje niedostateczn膮 syntez膮 (produkcj膮) witaminy przez bakterie zawarte w jelicie grubym.

Efektem niedostatecznej poda偶y witaminy K mo偶e by膰 wyst膮pienie krwawienia zwi膮zanego z niedoborem tej witaminy. Choroba krwotoczna ujawnia si臋 cz臋sto w 3-5 dobie 偶ycia noworodka jako krwawienie z przewodu pokarmowego, p臋pka czy b艂on 艣luzowych lub/i sk贸ry. Istnieje r贸wnie偶 posta膰 p贸藕na 鈥 ujawniaj膮ca si臋 pomi臋dzy 2. a 12. tygodniem 偶ycia, w kt贸rej dochodzi do krwawie艅 wewn膮trzczaszkowych co mo偶e zako艅czy膰 si臋 艣mierci膮. Zbyt ma艂a ilo艣膰 witaminy w organizmie, opr贸cz problem贸w z krzepni臋ciem krwi, mo偶e powodowa膰 r贸wnie偶: problemy z gojeniem si臋 ran, biegunki, czy trudno艣ci w mineralizacji ko艣ci. Witamina K wyst臋puje w produktach mlecznych i jajach, a tak偶e w ciemnozielonych i li艣ciastych warzywach takich jak: szpinak, brukselka, kalafior, sa艂ata czy owocach awokado i brzoskwini.
Hiperwitaminoza w przypadku witaminy K zazwyczaj nie jest toksyczna, ale jej nadmiar powoduje rozpad krwinek czerwonych, niedokrwisto艣膰, nadmierne pocenie si臋, uczucie gor膮ca, a u niemowl膮t 偶贸艂taczk臋 i uszkodzenia tkanki m贸zgowej.
Dodatkowa suplementacja witamin膮 D i K jest szczeg贸lnie wa偶na w okresie noworodkowym i niemowl臋cym gdy偶 mleko kobiece zawiera niewystarczaj膮c膮 ilo艣ci tych witamin, by ca艂kowicie pokry膰 ich zapotrzebowanie u dziecka. Mnogo艣膰 preparat贸w dost臋pnych w aptece (na recept臋 i 鈥瀊ez鈥) pozwala nam zdecydowa膰 czy zakupimy oddzielnie suplementy witaminy D i K czy te偶 produkt zawieraj膮cy obydwie te witaminy. W przypadku noworodk贸w i niemowl膮t najwa偶niejszym czynnikiem odr贸偶niaj膮cym post臋powanie w zakresie zalecenia witamin jest spos贸b jego 偶ywienia, w zwi膮zku z tym odr臋bne s膮 zalecenia dla niemowl膮t karmionych piersi膮 i tych karmionych mlekiem modyfikowanym.
Nale偶y pami臋ta膰, 偶e dawk臋 i moment wprowadzenia preparat贸w witaminowych do diety noworodka zawsze indywidualnie ustala lekarz zw艂aszcza w przypadku, gdy mamy do czynienia z dzieckiem karmionym pokarmem mieszanym czy urodzonym przedwcze艣nie.
W przypadku witaminy D nie bez znaczenia pozostaje r贸wnie偶 kwestia przyjmowania tej witamy przez matk臋 w czasie ci膮偶y. W zaleceniach przygotowanych dla poda偶y witaminy D jej dobowe zapotrzebowanie od momentu urodzenia do czasu, gdy dziecko osi膮gnie wiek m艂odzie艅czy wynosi 400 IU. Na warto艣膰 t臋 sk艂adaj膮 si臋 zar贸wno dawki witaminy D uzyskane z diety jak i preparat贸w farmakologicznych. Standardowo dzieci zdrowe i donoszone, tu偶 po porodzie otrzymuj膮 odpowiednia dawk臋 witaminy K w postaci domi臋艣niowej lub doustnej. Dalsze post臋powanie suplementacyjne 艣ci艣le zwi膮zane jest (jak ju偶 wspomniano wy偶ej) z rodzajem przyjmowanego pokarmu przez noworodka:

  • karmione piersi膮 wymagaj膮 suplementacji od 2 tygodnia do 3 miesi膮ca 偶ycia (dawka 25 mcg/dob臋)
  • karmione pokarmem sztucznym nie wymagaj膮 dalszej profilaktycznej poda偶y.

Dbajmy zatem o nasze pociechy, dostarczaj膮c im niezb臋dnych sk艂adnik贸w diety z g艂ow膮.
W przysz艂o艣ci zdrowie dziecka i jego u艣miech stan膮 si臋 najlepsz膮 nagrod膮.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00