mgr zdrowia publicznego Marta Łuczyńska

Witamina K i D u dzieci

Od dawna znane jest dobroczynne dzia┼éanie mleka matki na organizm dziecka. Bogate w liczne substancje od┼╝ywcze zapewnia prawid┼éowy rozw├│j psychoruchowy ma┼éego organizmu. Niestety wraz z mlekiem matki nie s─ů dostarczane w odpowiedniej ilo┼Ťci dwie wa┼╝ne witaminy ÔÇô D i K. Dlatego te┼╝ pediatrzy powszechnie wprowadzaj─ů do diet maluch├│w dodatkowe suplementy tych witamin.
Witaminy D i K s─ů witaminami rozpuszczalnymi w t┼éuszczach. Ich ┼║r├│d┼éem jest odpowiednio zbilansowana dieta ÔÇô tak jest w przypadku witaminy D1, D2, K1 i K3. Ponadto ludzki organizm potrafi samodzielnie syntezowa─ç niekt├│re formy tych witamin. Wystawiony na dzia┼éanie promieni ultrafioletowych wytwarza witamin─Ö D3. Z kolei K2 produkowana jest przez bakterie jelitowe.
Prawid┼éowy poziom tych witamin w organizmie jest szczeg├│lnie wa┼╝ny, gdy┼╝ bior─ů one udzia┼é w istotnych dla dziecka procesach tworzenia i mineralizacji ko┼Ťci. Ko┼Ťci maluch├│w na pocz─ůtku w postaci chrz─Östnych zawi─ůzk├│w zaczynaj─ů wzrasta─ç ju┼╝ w wieku p┼éodowym. W miar─Ö jak dziecko ro┼Ťnie, chrz─ůstk─Ö stopniowo zast─Öpuje ko┼Ť─ç, kt├│ra stale si─Ö wyd┼éu┼╝a. Nazywamy to procesem kostnienia, kt├│ry b─Ödzie trwa┼é nieprzerwanie w naszym organizmie, a┼╝ do 20 roku ┼╝ycia. Dlatego ju┼╝ od najm┼éodszych lat warto troszczy─ç si─Ö o uk┼éad kostny.
Witamina D odpowiada za utrzymanie w┼éa┼Ťciwej r├│wnowagi pomi─Ödzy dwoma mikroelementami: fosforem i wapniem. Razem z innymi hormonami bierze udzia┼é w regulowaniu st─Ö┼╝enia wapnia we krwi, jego absorpcji w jelicie cienkim i wydalaniu z moczem. Fosforany wapnia, stanowi─ů g┼é├│wny sk┼éadnik ko┼Ťci, a zubo┼╝enie ich w te zwi─ůzki nara┼╝a ko┼Ťciec na ┼éamliwo┼Ť─ç i odkszta┼écenia.
Ponadto witamina D:

  • wp┼éywa na kszta┼étowanie si─Ö z─Öb├│w
  • dzia┼éa korzystnie na system nerwowy i mi─Ö┼Ťniowy
  • wspomaga tworzenie si─Ö kom├│rek szpiku kostnego i ┼éagodzi stany zapalne sk├│ry
  • zapobiega tworzeniu si─Ö kom├│rek nowotworowych

Niedob├│r witaminy D powoduje zachwianie gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu czego objawem (szczeg├│lnie u dzieci i m┼éodzie┼╝y) jest krzywica, a w wieku doros┼éym mo┼╝e powodowa─ç osteoporoz─Ö. U chorych dzieci mo┼╝na zaobserwowa─ç np. op├│┼║nienie zrastania szw├│w czaszkowych, deformacje klatki piersiowej i kr─Ögos┼éupa oraz zahamowanie wzrostu. Dzieci z krzywic─ů cierpi─ů r├│wnie┼╝ z powodu niedostatecznego napi─Öcia mi─Ö┼Ťniowego, maj─ů du┼╝y brzuch (tzw. ┼╝abi brzuch), bywaj─ů rozdra┼╝nione i obficie poc─ů si─Ö w okolicach potylicy. Obecnie krzywica u niemowl─ůt wyst─Öpuje bardzo rzadko. Grup─ů szczeg├│lnie nara┼╝on─ů na t─Ö chorob─Ö s─ů dzieci urodzone przedwcze┼Ťnie. W takim przypadku pediatra mo┼╝e zdecydowa─ç o wprowadzeniu do diety noworodka specjalnej mieszanki, uwzgl─Ödniaj─ůc zwi─Ökszone zapotrzebowanie wcze┼Ťniaka na spo┼╝ycie wapnia i fosforu. Dla zapewnienia mo┼╝liwie optymalnej ilo┼Ťci witaminy D w diecie, ka┼╝da ci─Ö┼╝arna i mama karmi─ůca powinna spo┼╝ywa─ç mleko i przetwory mleczne, bia┼éko jaj i produkty rybne (┼éoso┼Ť, tu┼äczyk, ┼Ťled┼║, makrela). Podobnie, posi┼éki dzieci powinni┼Ťmy urozmaica─ç wy┼╝ej wymienionymi produktami. Niestety nadmiar tej witaminy u dziecka i doros┼éego mo┼╝e prowadzi─ç do bardzo powa┼╝nych powik┼éa┼ä.

UWAGA
Witamina D w dawce czterokrotnie wy┼╝szej od zalecanej jest toksyczna dla organizmu. Przedawkowanie przez ci─Ö┼╝arn─ů mo┼╝e powodowa─ç deformacje u p┼éodu, a w wieku niemowl─Öcym nadmierna dawka mo┼╝e skutkowa─ç op├│┼║nieniem rozwoju dziecka.

Ponadto obserwuje si─Ö nast─Öpuj─ůce objawy tej hiperwitaminozy:

  • nadmiar wapnia w organizmie
  • biegunka,
  • nudno┼Ťci,
  • b├│le g┼éowy,
  • brak apetytu,
  • ┼éatwe m─Öczenie si─Ö,
  • ┼Ťwi─ůd sk├│ry.

Zak┼é├│cenia w funkcjonowaniu nast─Öpuj─ůcych organ├│w: serca, t─Ötnic, nerek w p├│┼║niejszym ┼╝yciu skutkuj─ů zwi─Ökszonym ryzykiem powstania zawa┼éu serca, mia┼╝d┼╝ycy czy kamicy nerkowej.
Witamina K ma istotny wp┼éyw na syntez─Ö bia┼éek odpowiedzialnych za krzepni─Öcie krwi oraz bia┼éek odpowiedzialnych za procesy ko┼Ťciotworzenia (osteokalcyna). Zapewnia ona przede wszystkim prawid┼éow─ů krzepliwo┼Ť─ç krwi, zapobiega krwawieniom wewn─Ötrznym, krwotokom oraz wyp┼éywom krwi w przypadku uszkodzenia naczy┼ä krwiono┼Ťnych. Ponadto, prawdopodobnie hamuje rozw├│j nowotwor├│w piersi, jajnik├│w, okr─Ö┼╝nicy, ┼╝o┼é─ůdka, woreczka ┼╝├│┼éciowego, w─ůtroby i nerek.
Niemowl─Öta s─ů szczeg├│lnie nara┼╝one na niedob├│r witaminy K ze wzgl─Ödu na:

  • jej ograniczone przechodzenie przez ┼éo┼╝ysko w czasie ci─ů┼╝y
  • zu┼╝ywanie jej zapas├│w tu┼╝ po porodzie przez noworodka
  • niewystarczaj─ůc─ů ilo┼Ť─ç tej witaminy w mleku matki (szczeg├│lnie dotyczy dzieci karmionych wy┼é─ůcznie naturalnie)
  • niedojrza┼éo┼Ť─ç uk┼éadu pokarmowego dziecka co skutkuje niedostateczn─ů syntez─ů (produkcj─ů) witaminy przez bakterie zawarte w jelicie grubym.

Efektem niedostatecznej poda┼╝y witaminy K mo┼╝e by─ç wyst─ůpienie krwawienia zwi─ůzanego z niedoborem tej witaminy. Choroba krwotoczna ujawnia si─Ö cz─Östo w 3-5 dobie ┼╝ycia noworodka jako krwawienie z przewodu pokarmowego, p─Öpka czy b┼éon ┼Ťluzowych lub/i sk├│ry. Istnieje r├│wnie┼╝ posta─ç p├│┼║na ÔÇô ujawniaj─ůca si─Ö pomi─Ödzy 2. a 12. tygodniem ┼╝ycia, w kt├│rej dochodzi do krwawie┼ä wewn─ůtrzczaszkowych co mo┼╝e zako┼äczy─ç si─Ö ┼Ťmierci─ů. Zbyt ma┼éa ilo┼Ť─ç witaminy w organizmie, opr├│cz problem├│w z krzepni─Öciem krwi, mo┼╝e powodowa─ç r├│wnie┼╝: problemy z gojeniem si─Ö ran, biegunki, czy trudno┼Ťci w mineralizacji ko┼Ťci. Witamina K wyst─Öpuje w produktach mlecznych i jajach, a tak┼╝e w ciemnozielonych i li┼Ťciastych warzywach takich jak: szpinak, brukselka, kalafior, sa┼éata czy owocach awokado i brzoskwini.
Hiperwitaminoza w przypadku witaminy K zazwyczaj nie jest toksyczna, ale jej nadmiar powoduje rozpad krwinek czerwonych, niedokrwisto┼Ť─ç, nadmierne pocenie si─Ö, uczucie gor─ůca, a u niemowl─ůt ┼╝├│┼étaczk─Ö i uszkodzenia tkanki m├│zgowej.
Dodatkowa suplementacja witamin─ů D i K jest szczeg├│lnie wa┼╝na w okresie noworodkowym i niemowl─Öcym gdy┼╝ mleko kobiece zawiera niewystarczaj─ůc─ů ilo┼Ťci tych witamin, by ca┼ékowicie pokry─ç ich zapotrzebowanie u dziecka. Mnogo┼Ť─ç preparat├│w dost─Öpnych w aptece (na recept─Ö i ÔÇ×bezÔÇŁ) pozwala nam zdecydowa─ç czy zakupimy oddzielnie suplementy witaminy D i K czy te┼╝ produkt zawieraj─ůcy obydwie te witaminy. W przypadku noworodk├│w i niemowl─ůt najwa┼╝niejszym czynnikiem odr├│┼╝niaj─ůcym post─Öpowanie w zakresie zalecenia witamin jest spos├│b jego ┼╝ywienia, w zwi─ůzku z tym odr─Öbne s─ů zalecenia dla niemowl─ůt karmionych piersi─ů i tych karmionych mlekiem modyfikowanym.
Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e dawk─Ö i moment wprowadzenia preparat├│w witaminowych do diety noworodka zawsze indywidualnie ustala lekarz zw┼éaszcza w przypadku, gdy mamy do czynienia z dzieckiem karmionym pokarmem mieszanym czy urodzonym przedwcze┼Ťnie.
W przypadku witaminy D nie bez znaczenia pozostaje r├│wnie┼╝ kwestia przyjmowania tej witamy przez matk─Ö w czasie ci─ů┼╝y. W zaleceniach przygotowanych dla poda┼╝y witaminy D jej dobowe zapotrzebowanie od momentu urodzenia do czasu, gdy dziecko osi─ůgnie wiek m┼éodzie┼äczy wynosi 400 IU. Na warto┼Ť─ç t─Ö sk┼éadaj─ů si─Ö zar├│wno dawki witaminy D uzyskane z diety jak i preparat├│w farmakologicznych. Standardowo dzieci zdrowe i donoszone, tu┼╝ po porodzie otrzymuj─ů odpowiednia dawk─Ö witaminy K w postaci domi─Ö┼Ťniowej lub doustnej. Dalsze post─Öpowanie suplementacyjne ┼Ťci┼Ťle zwi─ůzane jest (jak ju┼╝ wspomniano wy┼╝ej) z rodzajem przyjmowanego pokarmu przez noworodka:

  • karmione piersi─ů wymagaj─ů suplementacji od 2 tygodnia do 3 miesi─ůca ┼╝ycia (dawka 25 mcg/dob─Ö)
  • karmione pokarmem sztucznym nie wymagaj─ů dalszej profilaktycznej poda┼╝y.

Dbajmy zatem o nasze pociechy, dostarczaj─ůc im niezb─Ödnych sk┼éadnik├│w diety z g┼éow─ů.
W przysz┼éo┼Ťci zdrowie dziecka i jego u┼Ťmiech stan─ů si─Ö najlepsz─ů nagrod─ů.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00

)