mgr farmacji Katarzyna Giblewska

Co z t膮 w膮trob膮?

Niewielu z nas interesuje si臋 tym niezmiernie wa偶nym organem, dop贸ki nie zacznie 鈥瀞trajkowa膰鈥 i nie pojawi膮 si臋 dolegliwo艣ci z jego strony. Nie zdajemy sobie sprawy jak wiele funkcji w膮troba pe艂ni w naszym organizmie i jak istotne jest to, aby odpowiednio o ni膮 dba膰 i szanowa膰.


Funkcje w膮troby w organizmie cz艂owieka.
W膮troba doros艂ego cz艂owieka wa偶y ok. 1,5 kg i znajduje si臋 w prawym nadbrzuszu. Podzielona jest na p艂aty: prawy, lewy i jeszcze dwa mniejsze: czworoboczny i ogoniasty. Zbudowana jest z kom贸rek zwanych hepatocytami. Pe艂ni ona rol臋 magazynu, filtra a tak偶e funkcje wydzielnicze. A wszystko to po to, aby utrzyma膰 r贸wnowag臋 ca艂ego cia艂a.
W膮troba odpowiedzialna jest za filtracj臋 krwi, oczyszcza j膮 z toksyn i produkt贸w przemiany materii powsta艂ych w naszym organizmie. Zwi膮zki potrzebne pozostawia, a zb臋dne i szkodliwe s膮 wydalane. Metabolizuje tak偶e wiele lek贸w, alkohol i inne u偶ywki. Kolejn膮 istotn膮 funkcj膮 w膮troby jej udzia艂 w metabolizmie, w臋glowodany rozk艂ada do glukozy, a jej nadmiar magazynuje w postaci glikogenu, dzi臋ki temu pozwala utrzyma膰 odpowiedni poziom cukru we krwi. Bia艂ka i cukry przeprowadza w t艂uszcze, a tak偶e spala kwasy t艂uszczowe. W膮troba odpowiedzialna jest za produkcj臋 cholesterolu, lipoprotein, a tak偶e niekt贸rych enzym贸w (np. heparyny, odpowiedzialnej za krzepliwo艣膰 krwi). Wa偶n膮 funkcj膮 jest produkcja r贸偶nego rodzaju substancji bia艂kowych odgrywaj膮cych istotn膮 rol臋 w funkcjonowaniu organizmu, nale偶膮 do nich m.in. niekt贸re czynniki krzepni臋cia krwi (np. fibrynogen), a tak偶e bia艂ka surowicy krwi (np. albuminy odpowiedzialne m. in. za transport lek贸w po organizmie).
Do przewodu pokarmowego w膮troba wydziela 偶贸艂膰, kt贸ra umo偶liwia trawienie t艂uszcz贸w. 呕贸艂膰 gromadzona jest w p臋cherzyku 偶贸艂ciowym, z niego przechodzi do dwunastnicy, a tam w艂a艣nie trawione s膮 t艂uszcze. W stanach chorobowych mo偶e doj艣膰 do powstawania kamieni 偶贸艂ciowych w p臋cherzyku.
W膮troba jest tak偶e olbrzymim magazynem naszego organizmu. Opr贸cz glikogenu zgromadzone s膮 w niej zapasy witaminy A, D i B12, a tak偶e znaczne ilo艣ci 偶elaza. Ilo艣膰 zmagazynowanej witaminy A wystarcza na okres ok. 2 lat, natomiast witaminy D i B12 na rok. Ponad to w w膮trobie magazynowane s膮 znaczne ilo艣ci krwi, kt贸rej zapasy uwalniane s膮 np. podczas krwawienia. W 偶yciu p艂odowym ka偶dego cz艂owieka pe艂ni rol臋 krwiotw贸rcz膮, p贸藕niej funkcj臋 t臋 przejmuje szpik kostny.

Ciekawostka
Jest organem o niezwyk艂ych zdolno艣ciach, mianowicie potrafi si臋 samodzielnie regenerowa膰. Mo偶na usun膮膰 jeden z jej p艂at贸w (cz臋sto do przeszczepu, ale tak偶e z przyczyn leczniczych), a mimo to p艂at ten ulegnie regeneracji!

Mimo to nie jest niezniszczalna, gdy偶 zbyt du偶e i cz臋ste uszkodzenia kom贸rek w膮troby prowadz膮 do zaburze艅 regeneracji, zniszczeniu ulega struktura w膮troby, a co za tym idzie 鈥 zanikaj膮 jej funkcje. Dlatego wa偶ne jest, aby wykonywa膰 badania kontrolne i dba膰 o dobr膮 kondycj臋 naszej w膮troby.


Badania kontrolne.
W膮troba nie boli, poniewa偶 nie posiada unerwienia czuciowego. Jedynie przy znacznym powi臋kszeniu tego organu mo偶e sprawia膰 b贸l ucisk na otaczaj膮c膮 go unerwion膮 b艂on臋 surowicz膮. Ze wzgl臋du w艂a艣nie na brak objaw贸w b贸lowych ze strony w膮troby konieczne jest wykonywanie bada艅 kontrolnych, s膮 one bardzo wa偶ne, gdy偶 choroby w膮troby s膮 jednymi z cz臋stszych schorze艅 i stanowi膮 problem spo艂eczny.

Ze wzgl臋du na mnogo艣膰 pe艂nionych funkcji jest ona nara偶ona na uszkodzenia w wyniku zatru膰, infekcji paso偶ytami czy wirusami. Stan i funkcjonowanie mo偶na skontrolowa膰 poprzez badania krwi, tzw. pr贸by w膮trobowe, oznacza si臋 w nich poziom niekt贸rych enzym贸w i bilirubiny (g艂贸wnego barwnika 偶贸艂ci) w osoczu krwi. Pr贸by w膮trobowe pozwalaj膮 na wykrycie stan贸w zapalnych wywo艂anych przez wirusy B i C, a tak偶e st艂uszczenie w膮troby spowodowane oty艂o艣ci膮, zaburzeniami metabolizmu t艂uszcz贸w, cukrzyc膮 czy nadu偶ywaniem alkoholu. Mo偶na dzi臋ki nim wykry膰 tak偶e uszkodzenia wywo艂ane lekami, g艂贸wnie po doustnej terapii antykoncepcyjnej czy po lekach przeciwzapalnych.
Normy wska藕nik贸w pr贸b w膮trobowych:

  • ALAT (aminotransferaza alaninowa) 鈥 dla kobiet 5-40 U/l (j.m./l), dla m臋偶czyzn: 19 U/l (j.m./l) 鈥 warto艣ci wy偶sze mog膮 艣wiadczy膰 o uszkodzeniu w膮troby, ostrym zapaleniu czy wirusowym zapaleniu w膮troby;
  • AspAT (aminotransferaza asparaginianowa) - dla kobiet 5-40 U/l (j.m./l), dla m臋偶czyzn: 19 U/l (j.m./l) 鈥 wy偶sze warto艣ci tego enzymu mog膮 sugerowa膰 zapalenie w膮troby, marsko艣膰 b膮d藕 zawa艂 serca;
  • Bilirubina 鈥 bilirubina ca艂kowita: 5,1-20,05 碌mol/l (0,3-1,2 mg/dl), bilirubina sprz臋偶ona (bezpo艣rednia): 1,7-6,8 碌mol/l (0,1-0,4 mg/dl), bilirubina niesprz臋偶ona (wolna, po艣rednia): 3,4-13,7 碌mol/l (0,2-0,8 mg/dl); wy偶szy poziom bilirubiny mo偶e 艣wiadczy膰 o nieprawid艂owej pracy w膮troby, poza tym wzrost jej st臋偶enia we krwi powoduje 偶贸艂taczk臋;
  • ALP (fosfataza alkaliczna) 鈥 doro艣li: 20-70 U/l (j.m./l), noworodki: 50-165 U/l(j.m./l), dzieci: 20-150 U/l (j.m./l) 鈥 podwy偶szony poziom obserwuje si臋 w chorobach w膮troby i dr贸g 偶贸艂ciowych, takich jak marsko艣膰, zapalenie w膮troby, zapalenie dr贸g 偶贸艂ciowych czy gru藕lica w膮troby. Ponad to mo偶e 艣wiadczy膰 o chorobach takich organ贸w jak: nerki, ko艣ci czy o niewydolno艣ci mi臋艣nia sercowego.
  • GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza) 鈥 5-55 U/l (j.m./l) 鈥 zwi臋kszony powiom tego enzymu mo偶e 艣wiadczy膰 o nadu偶ywaniu alkoholu lub mo偶e wskazywa膰 na niedro偶no艣膰 dr贸g 偶贸艂ciowych.
  • ChE (cholinoesteraza) 鈥 1900-3800 U/l 鈥 podwy偶szony poziom mo偶e wskazywa膰 na st艂uszczenie w膮troby, natomiast zbyt niski poziom mo偶e 艣wiadczy膰 o powa偶nym uszkodzeniu w膮troby np. w wyniku zatrucia
  • LDH (dehydrogenaza mleczanowa) 鈥 120-230 U/l 鈥 zwi臋kszone st臋偶enie mo偶e by膰 wywo艂ane wirusowym zapaleniem w膮troby, nowotworem w膮troby, zawa艂em, zapaleniem p艂uc czy anemi膮.

Innym sposobem kontroli stanu w膮troby mog膮 by膰 badania obrazowe, przede wszystkim USG, tomografia komputerowa, scyntygrafia czy rezonans magnetyczny. Lekarz hepatolog mo偶e r贸wnie偶 zleci膰 biopsj臋, czyli pobranie kom贸rek w膮troby do badania mikroskopowego w celu sprawdzenia poprawnej ich struktury.

Kr贸tko o chorobach w膮troby.
Do najcz臋stszych przypad艂o艣ci w膮troby zaliczamy:
Wirusowe zapalenie w膮troby typu A, B i C:
WZW typu A to inaczej 鈥瀋horoba brudnych r膮k鈥, pojawia si臋 najcz臋艣ciej u dzieci i nie jest bardzo gro藕na. Pojawiaj膮 si臋 objawy podobne do zatrucia pokarmowego, a tak偶e charakterystyczne odbarwienie stolca, ciemny mocz, 偶贸艂taczka. WZW typu B jest o wiele bardziej niebezpieczne, gdy偶 prowadzi do marsko艣ci w膮troby, nowotworu w膮troby, a tak偶e do chor贸b innych narz膮d贸w. Do zara偶enia mo偶e doj艣膰 przez kontakt z krwi膮 lub innymi wydzielinami chorej osoby. Objawy r贸wnie偶 podobne s膮 do zatrucia pokarmowego, mo偶e pojawi膰 si臋 偶贸艂taczka. Istnieje mo偶liwo艣膰 zaszczepienia si臋 przeciwko WZW typu A i B. WZW typu C jest najgro藕niejszym zapaleniem w膮troby, na ten typ wirusa nie ma jednak szczepionki. Przenosi si臋 g艂贸wnie przez krew, najcz臋stsze przypadki zaka偶enia tym wirusem pojawiaj膮 si臋 podczas transfuzji b膮d藕 podczas zabieg贸w np. u kosmetyczki czy fryzjera. WZW typu C jest chorob膮 przewlek艂膮, podczas kt贸rej w膮troba stopniowo traci zdolno艣膰 do prawid艂owego funkcjonowania.
Marsko艣膰 w膮troby:
Inaczej zw艂贸knienie w膮troby, jest bardzo powa偶nym schorzeniem, nie pojawia si臋 nagle, dochodzi do niej na drodze wieloletniego niszczenia struktury narz膮du, poprzez zast臋powanie kom贸rek w膮trobowych w艂贸knami tkanki 艂膮cznej. A co za tym idzie, dochodzi do upo艣ledzenia jej funkcji w naszym organizmie. To z kolei prowadzi do zaburzenia czynno艣ci uk艂adu krwiotw贸rczego, uk艂adu krzepni臋cia, upo艣ledzona zostaje funkcja nerek, serca i uk艂adu kr膮偶enia, a tak偶e uk艂adu nerwowego. Zmiany, kt贸re zachodz膮 w w膮trobie s膮 nieodwracalne! Mo偶na jedynie spowolni膰 lub zatrzyma膰 proces w艂贸knienia, je偶eli w por臋 rozpocznie si臋 leczenie. Najcz臋stsz膮 przyczyn膮 jest nadu偶ywanie alkoholu, zbyt t艂usta dieta, wirusowe zapalenie w膮troby, toksyczne uszkodzenia (tak偶e pod wp艂ywem za偶ywanych lek贸w). Do wczesnych objaw贸w nale偶y zaczerwienienie d艂oni, czerwone plamki na g贸rnej po艂owie cia艂a, przerost 艣linianek przyusznych, zw艂贸knienie 艣ci臋gien w r臋kach. A tak偶e powi臋kszenie w膮troby i zwi膮zany z tym b贸l w prawym pod偶ebrzu, wodobrzusze, 艣wi膮d, os艂abienie, stany podgor膮czkowe, brak apetytu. W przypadku zaawansowanych zmian konieczny bywa przeszczep w膮troby. Zwykle jednak, aby zahamowa膰 zmiany wystarcza leczenie farmakologiczne, dieta, ca艂kowite odstawienie alkoholu i innych szkodliwie wp艂ywaj膮cych czynnik贸w (np. lek贸w).
St艂uszczenie w膮troby:
Dochodzi do niego na skutek osadzania si臋 t艂uszczu w kom贸rkach w膮trobowych w wyniku nadu偶ywania alkoholu, nieodpowiedniej diety czy nietolerancji niekt贸rych lek贸w. Objawami tego schorzenia w膮troby jest z艂e samopoczucie, lekkie b贸le w prawym pod偶ebrzu i ci膮g艂e zm臋czenie. Jednak pocieszaj膮ce jest to, 偶e choroba jest ca艂kowicie odwracalna, je偶eli tylko w por臋 odstawi si臋 szkodliwe substancje i zmieni z艂e nawyki 偶ywieniowe. Nie leczone st艂uszczenie w膮troby prowadzi do zapalenia, a nawet do jej marsko艣ci.
Inne choroby w膮troby to kamica 偶贸艂ciowa, stany zapalne p臋cherzyka i dr贸g 偶贸艂ciowych i ich nowotwory.

Jak dba膰 o w膮trob臋?
Do czynnik贸w, kt贸re zagra偶aj膮 dobrej kondycji naszej w膮troby mo偶emy zaliczy膰:

  • diet臋 bogat膮 w t艂uszcze, obfite posi艂ki
  • alkohol
  • nadu偶ywanie lek贸w przeciwb贸lowych (np. paracetamol, diklofenak), tak偶e innych takich jak: fenytoina, flukonazol, erytromycyna, amiodaron, statyny, ranitydyna i in.
  • toksyny 艣rodowiskowe, czyli chlor i metale ci臋偶kie, kt贸re zanieczyszczaj膮 wod臋 i powietrze
  • wirusy (wirusowego zapalenia w膮troby typu A, B, C, a tak偶e cytomegalii)
  • paso偶yty (motylica w膮trobowa)
  • zatrucia pokarmowe, w tym a tak偶e toksynami grzyb贸w.

Trudno jest ca艂kowicie wyeliminowa膰 wszystkie z powy偶szych czynnik贸w, dlatego warto przedsi臋wzi膮膰 pewne kroki, zapobiegaj膮ce dolegliwo艣ciom ze strony w膮troby. Bardzo istotna jest dieta! Ze wzgl臋du na to, i偶 strawienie t艂uszczu, zw艂aszcza zwierz臋cego, wymaga wzmo偶onego wydzielania 偶贸艂ci, w膮troba zmuszona jest do intensywnej pracy. O wiele 艂atwiej metabolizowany jest t艂uszcz rybi i ro艣linny, dlatego warto zamieni膰 t艂uste i sma偶one mi臋sa na lekkostrawn膮 rybk臋. Warto urozmaici膰 po偶ywienie w gruboziarniste pieczywo, owoce i warzywa, szczeg贸lnie te bogate w witaminy z grupy B (np. kapusta, broku艂y, soja, kukurydza czy sa艂ata), wa偶ne dla prawid艂owej przemiany materii. Najlepsze dla w膮troby s膮 warzywa gotowane (ale nie rozgotowane), gdy偶 surowe s膮 ci臋偶ko strawne. Nale偶y uwa偶a膰 tak偶e na 艣wie偶y czosnek, gdy偶 zawarte w nim w du偶ych ilo艣ciach zwi膮zki siarki, mog膮 podra偶nia膰 w膮trob臋.
Posi艂ki nale偶y spo偶ywa膰 powoli dok艂adnie 偶uj膮c k臋sy, gdy偶 w贸wczas w膮troba zd膮偶y dostarczy膰 odpowiednie ilo艣ci 偶贸艂ci niezb臋dnej do strawienie pokarmu i wy艂apania szkodliwych substancji. Dlatego te偶 lepiej jest zje艣膰 5 lub 6 mniejszych posi艂k贸w w ci膮gu dnia, zamiast 3 du偶ych, gdy偶 to nie zmusi w膮troby do nadmiernego wysi艂ku.
Zamiast nadmiaru soli, ostrych przypraw i cukru warto wprowadzi膰 wi臋cej przypraw, kt贸re nie tylko poprawiaj膮 smak potraw, ale tak偶e czyni膮 je l偶ej strawnymi. W膮trobie s艂u偶y majeranek, ja艂owiec, tymianek i mi臋ta, gdy偶 pobudzaj膮 wydzielanie sok贸w 偶o艂膮dkowych i u艂atwiaj膮 trawienie t艂uszcz贸w. Kminek i oregano dzia艂aj膮 rozkurczowo na przewody 偶贸艂ciowe, reguluj膮c w ten spos贸b dop艂yw 偶贸艂ci do dwunastnicy.
Alkohol nale偶y pi膰 z umiarem, gdy偶 dla w膮troby zab贸jcze s膮 nawet niewielkie jego ilo艣ci, szczeg贸lnie wtedy, gdy pity jest systematycznie. Po pewnym czasie dochodzi do uszkodzenia hepatocyt贸w, powstaj膮 zw艂贸knienia i powoli dochodzi do marsko艣ci.
Warto zadba膰 o prawid艂ow膮 mas臋 cia艂a, gdy偶 oty艂o艣膰 prowadzi do st艂uszczenia w膮troby, a to z kolei do zaburze艅 wydzielania 偶贸艂ci. Dlatego te偶 kamica 偶贸艂ciowa dotyka cz臋sto osoby oty艂e. Jednak, aby zrzuci膰 zb臋dne kilogramy nale偶y uwa偶a膰 na drako艅skie diety, powoduj膮ce szybk膮 utrat臋 wagi, gdy偶 dochodzi w贸wczas do nadmiernego zag臋szczania 偶贸艂ci w p臋cherzyku 偶贸艂ciowym, co tak偶e prowadzi do powstawania kamieni 偶贸艂ciowych.
Nale偶y zachowa膰 ostro偶no艣膰 stosuj膮c leki i za偶ywa膰 je wtedy, gdy rzeczywi艣cie zachodzi taka potrzeba. Wi臋kszo艣膰 z nich ulega przemianom w艂a艣nie w w膮trobie, powstaj膮 w贸wczas produkty ich metabolizmu, kt贸re bywaj膮 bardzo szkodliwe dla samej w膮troby, zw艂aszcza lek贸w przeciwzapalnych, przeciwb贸lowych, antybiotyk贸w, a tak偶e doustnej antykoncepcji.

I co najwa偶niejsze koniecznie trzeba szczepi膰 si臋 przeciwko WZW typu B. Wirusem tym mo偶emy zarazi膰 si臋 u dentysty, kosmetyczki czy nawet w ambulatorium podczas zabiegu 藕le wysterylizowanymi narz臋dziami.


Jak wspom贸c w膮trob臋?
W膮trob臋 mo偶na wspom贸c poprzez przyjmowanie naturalnych substancji przyspieszaj膮cych jej regeneracj臋 i prawid艂owe funkcjonowanie. Do tego typu zwi膮zk贸w nale偶膮:

  • wyci膮g z nasion ostropestu plamistego 鈥 zawiera sylimaryn臋, kt贸ra dzia艂a 偶贸艂ciotw贸rczo i 偶贸艂ciop臋dnie, obni偶a poziom cholesterolu we krwi, a tym samym hamuje powstawanie blaszek mia偶d偶ycowych, chroni w膮trob臋 przed dzia艂aniem trucizn, zapobiega marsko艣ci i powstawaniu kamieni 偶贸艂ciowych. Wyst臋puje w takich preparatach jak np. Sylimarol, Maximarol, Sylicynar, Verdin;
  • wyci膮g z ziela karczocha 鈥 zawiera cynaryn臋, cynaropikryn臋, dzia艂aj膮 one rozkurczaj膮co na drogi 偶贸艂ciowe, a tak偶e 偶贸艂ciotw贸rczo i 偶贸艂ciop臋dnie, ponad to odtruwaj膮co i przeciwzapalnie. R贸wnie偶 obni偶aj膮 poziom cholesterolu we krwi. A tak偶e s膮 przeciwutleniaczami, kt贸re wi膮偶膮 wolne rodniki, uszkadzaj膮ce kom贸rki w膮trobowe. Wyci膮g z ziela karczocha zawieraj膮: Cynarex, Karczoch, Doppel Herz Na W膮trob臋;
  • wyci膮g z orczy boldo 鈥 zawiera boldyn臋, kt贸ra dzia艂a 偶贸艂ciotw贸rczo, rozkurczowo na drogi 偶贸艂ciowe, dzia艂a ochronnie na kom贸rki w膮troby, a tak偶e wp艂ywa na pobudzenie apetytu; boldyna zawarta jest w takich preparatach z艂o偶onych jak Boldaloin czy Boldovera.
  • wyci膮g z ostry偶a d艂ugiego (kurkumy) 鈥 zawiera kurkumin臋 i olejek eteryczny, one tak偶e wykazuj膮 dzia艂anie 偶贸艂ciotw贸rcze, a ponad to rozkurczowe, bakteriob贸jcze i przeciwzapalne. Kurkumina r贸wnie偶 dzia艂a ochronnie na mi膮偶sz w膮troby i posiada w艂a艣ciwo艣ci antyutleniaj膮ce, tak jak cynaryna. Kurkumin臋 mo偶na znale藕膰 w takich preparatach jak Verdin, Solaren.
  • fosfolipidy nasion soi 鈥 dostarczaj膮 sk艂adnika, kt贸ry jest budulcem b艂ony kom贸rkowej hepatocyt贸w, dzi臋ki czemu wp艂ywaj膮 one ochronnie na kom贸rki w膮trobowe, kt贸re mog膮 prawid艂owo spe艂nia膰 swoje funkcje. Mo偶na r贸wnie偶 si臋gn膮膰 po preparaty zawieraj膮ce fosfolipidy z lecytyny rzepakowej, pozyskiwanej z oleju rzepakowego (np. Hepatil Complex, Esseliv Duo). Stosowanie tego typu preparat贸w zalecane jest w przypadku wszelkiego rodzaju uszkodze艅 w膮troby, np. spowodowanych alkoholem, niekt贸rymi lekami lub substancjami toksycznymi. Skuteczne s膮 tak偶e w przypadku kamicy 偶贸艂ciowej czy zaburze艅 czynno艣ci dr贸g 偶贸艂ciowych. Preparatami zawieraj膮cymi fosfolipidy nasion soi s膮 Essentiale Forte, Esseliv Forte, Essetreen Complex.
  • aminokwasy 鈥 g艂贸wnie L-arginina i L-ornityna, a tak偶e kwas tiazolidynikarboksylowy, kt贸ry przekszta艂ca si臋 w L-cystein臋; zwi膮zki te przyspieszaj膮 odtruwanie organizmu, wp艂ywaj膮 korzystnie na metabolizm bia艂ek, t艂uszcz贸w i w臋glowodan贸w w organizmie. Ich dzia艂anie ochronne jest szczeg贸lnie wa偶ne w przypadku zanieczyszcze艅 艣rodowiska, spo偶ywania alkoholu i du偶ych ilo艣ci lek贸w. Aminokwasy te znajdziemy w Hepatilu czy Hepatenalu Max.


Preparaty zawieraj膮ce sylimaryn臋, cynaryn臋, kurkum臋 czy boldyn臋, czyli 偶贸艂ciop臋dne nale偶y stosowa膰 po posi艂ku, dora藕nie 鈥 w przypadku pojawienia si臋 dolegliwo艣ci. W przypadku os贸b po zabiegu usuni臋cia woreczka 偶贸艂ciowego, tego typu leki powinny by膰 stosowane przewlekle. Jednak w przypadku ci臋偶kich chor贸b w膮troby czy niedro偶no艣ci dr贸g 偶贸艂ciowych nie powinno stosowa膰 si臋 tego typu preparat贸w.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00