mgr farmacji Aneta Bagrowska

Fotodermatozy

Promieniowanie ultrafioletowe mo偶na podzieli膰 na 3 rodzaje, wed艂ug d艂ugo艣ci fali. I tak, UVC - d艂ugo艣膰 fali poni偶ej 280 nm jest praktycznie ca艂kowicie poch艂aniane przez warstw臋 ozonow膮 Ziemi i nie wywiera wp艂ywu na sk贸r臋. Kolejne to UVB o d艂ugo艣ci fali 290 鈥 320 nm, stanowi膮ce ok. 5 % promieniowania s艂onecznego. Ma ono wi臋ksz膮 energi臋 ni偶 UVA, st膮d te偶 jest bardziej niebezpieczne dla zdrowia, dzia艂a rumieniotw贸rczo i to w艂a艣nie ono odpowiada za powstanie kr贸tkotrwa艂ej opalenizny, rumienia pos艂onecznego czy poparzenia sk贸ry. Najwi臋ksze jego nat臋偶enie jest w okresie letnim w godzinach 10 鈥 15. Promienie UVA maj膮ce d艂ugo艣膰 fali 320 鈥 400 nm stanowi膮 ok. 95 % naturalnego promieniowania s艂onecznego. Dociera ono do sk贸ry w艂a艣ciwej, nasila melanogenez臋, a jego negatywne efekty kumuluj膮 si臋 i mog膮 by膰 widoczne dopiero po latach 鈥 fotostarzenie sk贸ry, fotouczulenia. Wa偶ne jest tak偶e, 偶e nat臋偶enie UVA jest niezmienne przez ca艂y rok, przenika przez szyby i chmury, przez co sk贸ra jest na nie stale nara偶ona.

Fotodermatozy to du偶a grupa schorze艅 sk贸ry, kt贸re 艂膮czy fakt powstawania lub nasilania objaw贸w przez 艣wiat艂o. Zmiany sk贸rne b臋d膮 zatem najbardziej nasilone i skumulowane w miejscach ods艂oni臋tych tj. twarz, szyja, kark, dekolt. Klasyfikacja tych schorze艅 opiera si臋 o ich etiologi臋. Wyr贸偶niono fotodermatozy idiopatyczne egzogenne i endogenne. Osobn膮 grup臋 natomiast stanowi膮 schorzenia, kt贸re pod wp艂ywem 艣wiat艂a ulegaj膮 zaostrzeniu. Do tej ostatniej grupy nale偶y m.in. tocze艅 rumieniowaty 鈥 autoimmunologiczna choroba, w kt贸rej promieniowanie UVA i UVB jest jednym z czynnik贸w prowokuj膮cych jej ujawnienie si臋; nazwa 鈥瀝umieniowaty鈥 wi膮偶e si臋 z wygl膮dem sk贸ry w pocz膮tkowej fazie zachorowania, pojawia si臋 wtedy na twarzy charakterystyczny rumie艅.

Warto przyjrze膰 si臋 fotodermatozom idiopatycznym, gdy偶 wyst臋puj膮 stosunkowo cz臋sto. Zmiany sk贸rne s膮 tutaj prowokowane przez promieniowanie UVA, a zaliczy膰 mo偶na do nich: 艣wierzbi膮czk臋 letni膮, pokrzywk臋 s艂oneczn膮 czy przewlek艂e pos艂oneczne zapalenie sk贸ry. Je艣li chodzi o pierwsz膮 z nich 鈥 pojawia si臋 cz臋艣ciej u kobiet, uwidacznia si臋 na wiosn臋 przyjmuj膮c posta膰 grudek, p臋cherzyk贸w i rumieni w miejscach ods艂oni臋tych, ju偶 po kilku godzinach po ekspozycji na s艂o艅ce. W miar臋 wzrastaj膮cego stopnia pigmentacji sk贸ry pacjentki obserwuje si臋 zmniejszenie nasilenia schorzenia. Leczy si臋 je fotochemoterapi膮, betakarotenem lub te偶 po prostu stosuj膮c filtry UV. Pokrzywka s艂oneczna to z kolei schorzenie dotykaj膮ce g艂贸wnie osoby w starszym wieku, b膮ble pojawiaj膮 si臋 bardzo szybko, bo ju偶 kilka minut po na艣wietlaniu i zajmuj膮 nieos艂oni臋te ale i os艂oni臋te partie sk贸ry. Leczy si臋 j膮 wysokimi dawkami lek贸w przeciwalergicznych, mo偶na tak偶e stosowa膰 odczulanie polegaj膮ce na na艣wietlaniu sk贸ry stopniowo, coraz to wi臋kszymi dawkami UVA.
Fotodermatozy egzogenne 鈥 to grupa schorze艅 prowokowana przez promieniowanie UVA i cz臋艣ciowo UVB, po uprzednim zastosowaniu przez pacjenta substancji 艣wiat艂ouczulaj膮cej zawartej czy to w kosmetykach, lekach czy ro艣linach.

W przypadku wyst膮pienia odczynu fototoksycznego rozwija si臋 ostra reakcja zapalna u wszystkich os贸b, za ka偶dym razem po zastosowaniu substancji fototoksycznej i promieniowania UVA w odpowiednio du偶ej dawce, przy czym, po usuni臋ciu czynnika uwra偶liwiaj膮cego, reakcja ust臋puje ca艂kowicie.

Na sk贸rze pojawiaj膮 si臋: rumie艅, obrz臋k, p臋cherze, kt贸re podobne s膮 do tych wyst臋puj膮cych w oparzeniu s艂onecznym, rzadko d艂ugotrwa艂e przebarwienia. Do tego typu reakcji mog膮 doprowadzi膰:
dziegcie,
barwniki (antrachinon, r贸偶 bengalski),
furanokumaryny,
niekt贸re leki (amiodaron, tetracykliny, furosemid, naproksen, sulfonamidy).

Odczyn fotoalergiczny natomiast mo偶e wyst膮pi膰 u niewielkiej liczby os贸b, nie jest zale偶ny od dawki przyj臋tego leku, ani 艣wiat艂a. Mo偶e mie膰 dwie postacie: reakcji fotoalergicznej i fotoalergicznego wyprysku kontaktowego (ten ma miejsce wtedy, gdy substancj臋 wywo艂uj膮c膮 fotouczulenie na艂o偶ymy na sk贸r臋). Zmiany na sk贸rze pojawiaj膮 si臋 stosunkowo szybko, bo ju偶 po 24 鈥 48 godzinach po ekspozycji na 艣wiat艂o i maj膮 posta膰 grudek z towarzysz膮cym 艣wi膮dem. Ich nast臋pstwem mo偶e by膰 przetrwa艂a nadwra偶liwo艣膰 na 艣wiat艂o. Zmiany o charakterze fotoalergicznym mog膮 by膰 powodowane przez:

  • leki przeciwgrzybicze (ketokonazol, terbinafina),
  • fenotiazyny (chlorpromazyna, prometazyna),
  • substancje zapachowe (pi偶mo ambratowe),
  • furanokumaryny 鈥 to grupa zwi膮zk贸w wyst臋puj膮cych w substancjach ro艣linnych, m.in. w rucie zwyczajnej, aminku wi臋kszym, czy pospolitym chwa艣cie, rosn膮cym cz臋sto na pastwiskach o nazwie barszcz Sosnowskiego. U os贸b wra偶liwych ju偶 sama obecno艣膰 w s膮siedztwie tej ro艣liny powoduje reakcj臋 uczuleniow膮! Leczenie po takim poparzeniu jest trudne i d艂ugotrwa艂e.
  • leki przeciwbakteryjne (azytromycyna)
  • ketoprofen 鈥 st膮d te偶 ostatnio wprowadzona zmiana, a mianowicie, wprowadzenie 偶eli zawieraj膮cych ketoprofen jako substancj臋 czynn膮 na recept臋. Dodatkowo producent zosta艂 zobligowany do przeprowadzenia bada艅 obserwacyjnych w Europie, dotycz膮cych cz臋sto艣ci wyst臋powania przypadk贸w hospitalizacji, w wyniku kontaktowego zapalenia sk贸ry po ekspozycji na 艣wiat艂o.
  • hiperycyna 鈥 zawarta w dziurawcu zwyczajnym, dlatego warto pami臋ta膰, aby podczas stosowania preparat贸w zawieraj膮cych wyci膮g z dziurawca nie za偶ywa膰 k膮pieli s艂onecznych.

Leczenie odczyn贸w fototoksycznych i fotoalergicznych polega na zidentyfikowaniu substancji uwra偶liwiaj膮cej i unikaniu kontaktu z ni膮. Je艣li chodzi natomiast o leczenie objawowe to stosowane s膮 ch艂odne ok艂ady z 2 % wodnego roztworu kwasu bornego, soli fizjologicznej, preparaty miejscowe zawieraj膮ce niesteroidowe leki przeciwzapalne i kortykosteroidy. Og贸lnoustrojowo podaje si臋 natomiast preparaty antyhistaminowe, preparaty wapnia i witamin臋 C.


Fotodermatozy endogenne to porfirie i pelagra, w tym przypadku substancja uwra偶liwiaj膮ca na 艣wiat艂o jest pochodzenia endogennego. Porfiria jest uwarunkowana genetycznie lub mo偶e mie膰 charakter nabyty, spowodowana jest wtedy uszkodzeniem w膮troby. W miejscach ods艂oni臋tych powstaj膮 p臋cherze.
W艂a艣ciwie we wszystkich przypadkach fotodermatoz jako profilaktyk臋 nale偶a艂oby stosowa膰 fotoprotekcj臋. W tym celu u偶ywane s膮 filtry chemiczne i fizyczne, kt贸re odbijaj膮 i rozpraszaj膮 promienie UV. Wybieraj膮c preparat z filtrem warto zwr贸ci膰 uwag臋, aby zawiera艂 dodatkow膮 ochron臋 przed dzia艂aniem UVA.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00