mgr farmacji Aneta Bagrowska

Fotodermatozy

Promieniowanie ultrafioletowe mo┼╝na podzieli─ç na 3 rodzaje, wed┼éug d┼éugo┼Ťci fali. I tak, UVC - d┼éugo┼Ť─ç fali poni┼╝ej 280 nm jest praktycznie ca┼ékowicie poch┼éaniane przez warstw─Ö ozonow─ů Ziemi i nie wywiera wp┼éywu na sk├│r─Ö. Kolejne to UVB o d┼éugo┼Ťci fali 290 ÔÇô 320 nm, stanowi─ůce ok. 5 % promieniowania s┼éonecznego. Ma ono wi─Öksz─ů energi─Ö ni┼╝ UVA, st─ůd te┼╝ jest bardziej niebezpieczne dla zdrowia, dzia┼éa rumieniotw├│rczo i to w┼éa┼Ťnie ono odpowiada za powstanie kr├│tkotrwa┼éej opalenizny, rumienia pos┼éonecznego czy poparzenia sk├│ry. Najwi─Öksze jego nat─Ö┼╝enie jest w okresie letnim w godzinach 10 ÔÇô 15. Promienie UVA maj─ůce d┼éugo┼Ť─ç fali 320 ÔÇô 400 nm stanowi─ů ok. 95 % naturalnego promieniowania s┼éonecznego. Dociera ono do sk├│ry w┼éa┼Ťciwej, nasila melanogenez─Ö, a jego negatywne efekty kumuluj─ů si─Ö i mog─ů by─ç widoczne dopiero po latach ÔÇô fotostarzenie sk├│ry, fotouczulenia. Wa┼╝ne jest tak┼╝e, ┼╝e nat─Ö┼╝enie UVA jest niezmienne przez ca┼éy rok, przenika przez szyby i chmury, przez co sk├│ra jest na nie stale nara┼╝ona.

Fotodermatozy to du┼╝a grupa schorze┼ä sk├│ry, kt├│re ┼é─ůczy fakt powstawania lub nasilania objaw├│w przez ┼Ťwiat┼éo. Zmiany sk├│rne b─Öd─ů zatem najbardziej nasilone i skumulowane w miejscach ods┼éoni─Ötych tj. twarz, szyja, kark, dekolt. Klasyfikacja tych schorze┼ä opiera si─Ö o ich etiologi─Ö. Wyr├│┼╝niono fotodermatozy idiopatyczne egzogenne i endogenne. Osobn─ů grup─Ö natomiast stanowi─ů schorzenia, kt├│re pod wp┼éywem ┼Ťwiat┼éa ulegaj─ů zaostrzeniu. Do tej ostatniej grupy nale┼╝y m.in. tocze┼ä rumieniowaty ÔÇô autoimmunologiczna choroba, w kt├│rej promieniowanie UVA i UVB jest jednym z czynnik├│w prowokuj─ůcych jej ujawnienie si─Ö; nazwa ÔÇ×rumieniowatyÔÇŁ wi─ů┼╝e si─Ö z wygl─ůdem sk├│ry w pocz─ůtkowej fazie zachorowania, pojawia si─Ö wtedy na twarzy charakterystyczny rumie┼ä.

Warto przyjrze─ç si─Ö fotodermatozom idiopatycznym, gdy┼╝ wyst─Öpuj─ů stosunkowo cz─Östo. Zmiany sk├│rne s─ů tutaj prowokowane przez promieniowanie UVA, a zaliczy─ç mo┼╝na do nich: ┼Ťwierzbi─ůczk─Ö letni─ů, pokrzywk─Ö s┼éoneczn─ů czy przewlek┼ée pos┼éoneczne zapalenie sk├│ry. Je┼Ťli chodzi o pierwsz─ů z nich ÔÇô pojawia si─Ö cz─Ö┼Ťciej u kobiet, uwidacznia si─Ö na wiosn─Ö przyjmuj─ůc posta─ç grudek, p─Öcherzyk├│w i rumieni w miejscach ods┼éoni─Ötych, ju┼╝ po kilku godzinach po ekspozycji na s┼éo┼äce. W miar─Ö wzrastaj─ůcego stopnia pigmentacji sk├│ry pacjentki obserwuje si─Ö zmniejszenie nasilenia schorzenia. Leczy si─Ö je fotochemoterapi─ů, betakarotenem lub te┼╝ po prostu stosuj─ůc filtry UV. Pokrzywka s┼éoneczna to z kolei schorzenie dotykaj─ůce g┼é├│wnie osoby w starszym wieku, b─ůble pojawiaj─ů si─Ö bardzo szybko, bo ju┼╝ kilka minut po na┼Ťwietlaniu i zajmuj─ů nieos┼éoni─Öte ale i os┼éoni─Öte partie sk├│ry. Leczy si─Ö j─ů wysokimi dawkami lek├│w przeciwalergicznych, mo┼╝na tak┼╝e stosowa─ç odczulanie polegaj─ůce na na┼Ťwietlaniu sk├│ry stopniowo, coraz to wi─Ökszymi dawkami UVA.
Fotodermatozy egzogenne ÔÇô to grupa schorze┼ä prowokowana przez promieniowanie UVA i cz─Ö┼Ťciowo UVB, po uprzednim zastosowaniu przez pacjenta substancji ┼Ťwiat┼éouczulaj─ůcej zawartej czy to w kosmetykach, lekach czy ro┼Ťlinach.

W przypadku wyst─ůpienia odczynu fototoksycznego rozwija si─Ö ostra reakcja zapalna u wszystkich os├│b, za ka┼╝dym razem po zastosowaniu substancji fototoksycznej i promieniowania UVA w odpowiednio du┼╝ej dawce, przy czym, po usuni─Öciu czynnika uwra┼╝liwiaj─ůcego, reakcja ust─Öpuje ca┼ékowicie.

Na sk├│rze pojawiaj─ů si─Ö: rumie┼ä, obrz─Ök, p─Öcherze, kt├│re podobne s─ů do tych wyst─Öpuj─ůcych w oparzeniu s┼éonecznym, rzadko d┼éugotrwa┼ée przebarwienia. Do tego typu reakcji mog─ů doprowadzi─ç:
dziegcie,
barwniki (antrachinon, r├│┼╝ bengalski),
furanokumaryny,
niekt├│re leki (amiodaron, tetracykliny, furosemid, naproksen, sulfonamidy).

Odczyn fotoalergiczny natomiast mo┼╝e wyst─ůpi─ç u niewielkiej liczby os├│b, nie jest zale┼╝ny od dawki przyj─Ötego leku, ani ┼Ťwiat┼éa. Mo┼╝e mie─ç dwie postacie: reakcji fotoalergicznej i fotoalergicznego wyprysku kontaktowego (ten ma miejsce wtedy, gdy substancj─Ö wywo┼éuj─ůc─ů fotouczulenie na┼éo┼╝ymy na sk├│r─Ö). Zmiany na sk├│rze pojawiaj─ů si─Ö stosunkowo szybko, bo ju┼╝ po 24 ÔÇô 48 godzinach po ekspozycji na ┼Ťwiat┼éo i maj─ů posta─ç grudek z towarzysz─ůcym ┼Ťwi─ůdem. Ich nast─Öpstwem mo┼╝e by─ç przetrwa┼éa nadwra┼╝liwo┼Ť─ç na ┼Ťwiat┼éo. Zmiany o charakterze fotoalergicznym mog─ů by─ç powodowane przez:

  • leki przeciwgrzybicze (ketokonazol, terbinafina),
  • fenotiazyny (chlorpromazyna, prometazyna),
  • substancje zapachowe (pi┼╝mo ambratowe),
  • furanokumaryny ÔÇô to grupa zwi─ůzk├│w wyst─Öpuj─ůcych w substancjach ro┼Ťlinnych, m.in. w rucie zwyczajnej, aminku wi─Ökszym, czy pospolitym chwa┼Ťcie, rosn─ůcym cz─Östo na pastwiskach o nazwie barszcz Sosnowskiego. U os├│b wra┼╝liwych ju┼╝ sama obecno┼Ť─ç w s─ůsiedztwie tej ro┼Ťliny powoduje reakcj─Ö uczuleniow─ů! Leczenie po takim poparzeniu jest trudne i d┼éugotrwa┼ée.
  • leki przeciwbakteryjne (azytromycyna)
  • ketoprofen ÔÇô st─ůd te┼╝ ostatnio wprowadzona zmiana, a mianowicie, wprowadzenie ┼╝eli zawieraj─ůcych ketoprofen jako substancj─Ö czynn─ů na recept─Ö. Dodatkowo producent zosta┼é zobligowany do przeprowadzenia bada┼ä obserwacyjnych w Europie, dotycz─ůcych cz─Östo┼Ťci wyst─Öpowania przypadk├│w hospitalizacji, w wyniku kontaktowego zapalenia sk├│ry po ekspozycji na ┼Ťwiat┼éo.
  • hiperycyna ÔÇô zawarta w dziurawcu zwyczajnym, dlatego warto pami─Öta─ç, aby podczas stosowania preparat├│w zawieraj─ůcych wyci─ůg z dziurawca nie za┼╝ywa─ç k─ůpieli s┼éonecznych.

Leczenie odczyn├│w fototoksycznych i fotoalergicznych polega na zidentyfikowaniu substancji uwra┼╝liwiaj─ůcej i unikaniu kontaktu z ni─ů. Je┼Ťli chodzi natomiast o leczenie objawowe to stosowane s─ů ch┼éodne ok┼éady z 2 % wodnego roztworu kwasu bornego, soli fizjologicznej, preparaty miejscowe zawieraj─ůce niesteroidowe leki przeciwzapalne i kortykosteroidy. Og├│lnoustrojowo podaje si─Ö natomiast preparaty antyhistaminowe, preparaty wapnia i witamin─Ö C.


Fotodermatozy endogenne to porfirie i pelagra, w tym przypadku substancja uwra┼╝liwiaj─ůca na ┼Ťwiat┼éo jest pochodzenia endogennego. Porfiria jest uwarunkowana genetycznie lub mo┼╝e mie─ç charakter nabyty, spowodowana jest wtedy uszkodzeniem w─ůtroby. W miejscach ods┼éoni─Ötych powstaj─ů p─Öcherze.
W┼éa┼Ťciwie we wszystkich przypadkach fotodermatoz jako profilaktyk─Ö nale┼╝a┼éoby stosowa─ç fotoprotekcj─Ö. W tym celu u┼╝ywane s─ů filtry chemiczne i fizyczne, kt├│re odbijaj─ů i rozpraszaj─ů promienie UV. Wybieraj─ůc preparat z filtrem warto zwr├│ci─ç uwag─Ö, aby zawiera┼é dodatkow─ů ochron─Ö przed dzia┼éaniem UVA.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00

)