piel臋gniarka Milena Brzozowska

Cukrzyca typu 1

Cukrzyca typu 1 (IDDM- Insulin Dependent Diabetes Mellitus inaczej cukrzyca typu dzieci臋cego) 鈥 jest spowodowana rzeczywistym brakiem insuliny na skutek uszkodzenia kom贸rek beta wysp Langerhansa trzustki przez w艂asny uk艂ad odporno艣ciowy (autoagresja - st膮d r贸wnie偶 nazwa cukrzyca immunologiczna). Jedynie te kom贸rki mog膮 wytwarza膰 insulin臋. Choroba pojawia si臋 najcz臋艣ciej u dzieci i os贸b m艂odych. Leczenie wymaga wi臋c sta艂ego podawania insuliny.

Prawid艂owe od偶ywianie stanowi integraln膮 cz臋艣膰 leczenia cukrzycy typu 1 i wsp贸lnie z insulinoterapi膮 s艂u偶y zapewnieniu chorym dzieciom prawid艂owego rozwoju fizycznego i umys艂owego. Dzi臋ki w艂a艣ciwej samokontroli chorzy mog膮 zapobiega膰 ostrym powik艂aniom cukrzycy, w tym przede wszystkim hipoglikemii.

呕ywienie w cukrzycy rozpatruje si臋 po k膮tem:

- warto艣ci energetycznej dziennej racji pokarmowej,

- sk艂adu jako艣ciowego,

- rozk艂adu posi艂k贸w w ci膮gu dnia.

A. WARTO艢膯 ENERGETYCZNA (KALORYCZNO艢膯)

Dzienne zapotrzebowanie energetyczne jest spraw膮 indywidualn膮 i zale偶y od takich czynnik贸w jak: wiek chorego, p艂e膰, masa cia艂a, aktywno艣膰 fizyczna, faza dojrzewania.

Oszacowanie dobowej warto艣ci energetycznej posi艂k贸w jest bardzo wa偶ne, gdy偶 pozwala na okre艣lenie zapotrzebowania na insulin臋. Szczeg贸ln膮 uwag膮 nale偶y obj膮膰 dzieci i m艂odzie偶 z nadwag膮, b臋d膮ce w okresie dojrzewania, b膮d藕 te mniej aktywne fizycznie.

B. SK艁AD JAKO艢CIOWY

Aby dzieci mog艂y rozwija膰 si臋 prawid艂owo ich dieta powinna by膰 urozmaicona i zawiera膰 podstawowe sk艂adniki po偶ywienia bogate w b艂onnik, witaminy, sk艂adniki mineralne. W臋glowodany powinny dostarcza膰 50-60% energii, t艂uszcze 30-35%, za艣 bia艂ka 10-15%. Bardzo dobrym i zarazem wygodnym sposobem na obliczanie ilo艣ci w臋glowodan贸w w diecie jest system tzw. wymiennik贸w w臋glowodanowych (WW). Jeden wymiennik w臋glowodanowy r贸wna si臋 10 g. w臋glowodan贸w przyswajalnych. Taka ilo艣膰 znajduje si臋 np. w 25 gramowej kromce chleba, st膮d te偶 stosuje si臋 miano jednostki chlebowej. Bardzo wa偶ne jest tak偶e zwr贸cenie uwagi na szybko艣膰 z jak膮 wch艂aniaj膮 si臋 w臋glowodany z przewodu pokarmowego. Oceny takiej dostarcza nam opracowany przez Jenkinsa wska藕nik lub indeks glikemiczny (GI- Glykemic Index). W臋glowodany proste (monosacharydy) o wysokim indeksie glikemicznym wch艂aniaj膮 si臋 najszybciej z przewodu pokarmowego i powoduj膮 szybki wzrost st臋偶enia glukozy we krwi. Dlatego te偶 powinny by膰 one zmniejszone do minimum i zarezerwowane g艂贸wnie do podawania w sytuacjach, w kt贸rych konieczne jest szybkie podniesienie poziomu cukru we krwi ( hipoglikemia, intensywny wysi艂ek fizyczny ).

Najbardziej wskazane jest spo偶ywanie w臋glowodan贸w z艂o偶onych (di- lub polisacharydy )
o 艣rednim i niskim indeksie glikemicznym, wch艂aniaj膮ce si臋 wolniej i zapobiegaj膮ce nag艂ym wzrostom glikemii poposi艂kowej. Niezb臋dnym sk艂adnikiem diety w prawid艂owym 偶ywieniu jest odpowiednia zawarto艣膰 sk艂adnik贸w resztkowych, czyli b艂onnika pokarmowego. Jego zawarto艣膰 w diecie dzieci szkolnych powinna wynosi膰 ok. 20 g/d, natomiast u m艂odzie偶y nawet 35 g/d. B艂onnik korzystnie wp艂ywa na czynno艣膰 przewodu pokarmowego i zmniejsza poposi艂kowe glikemie, poprzez zwolnienie wch艂aniania glukozy z jelit. W diecie powinno dba膰 si臋 o to, aby znalaz艂y si臋 w niej produkty zbo偶owe, warzywa i owoce - cenne 藕r贸d艂a b艂onnika pokarmowego. Zaleca si臋 jedzenie warzyw i owoc贸w przy ka偶dym posi艂ku, najlepiej w postaci surowej. Je偶eli chodzi za艣 o bia艂ka, kt贸re s膮 wa偶nym sk艂adnikiem budulcowym nale偶y pami臋ta膰, 偶e stosunek bia艂ek pe艂nowarto艣ciowych pochodzenia zwierz臋cego do bia艂ek niepe艂nowarto艣ciowych pochodzenia ro艣linnego powinna wynosi膰 co najmniej 1:1.

T艂uszcze s膮 najbardziej skoncentrowanym 藕r贸d艂em energii i stanowi膮 materia艂 budulcowy dla kom贸rek i tkanek narz膮du. Dostarczaj膮 one organizmowi witamin rozpuszczalnych w t艂uszczach (A, D, E, K), niezb臋dnych nienasyconych kwas贸w t艂uszczowych ( NNKT) oraz nasyconych kwas贸w t艂uszczowych (NKT). Wskazane jest, by kwasy t艂uszczowe nasycone stanowi艂y 10% zapotrzebowania energetycznego, t艂uszcze ro艣linne, zawieraj膮ce kwasy t艂uszczowe jednonienasycone pokrywa艂y 10-20% potrzeb energetycznych, a kwasy wielonienasycone ok. 7% zapotrzebowania energetycznego. Nale偶y wybiera膰 mi臋sa i w臋dliny o ma艂ej zawarto艣ci t艂uszczu i cholesterolu. Jest to wa偶ne w zapobieganiu mia偶d偶ycy, na kt贸r膮 cukrzycy s膮 nara偶eni w wi臋kszym stopniu ni偶 osoby zdrowe.

C. ROZK艁AD POSI艁K脫W W CI膭GU DNIA

Dzieci i m艂odzie偶 choruj膮cy na cukrzyc臋 typu 1 powinni spo偶ywa膰 6 posi艂k贸w w ci膮gu dnia, z czego 3 to tzw. posi艂ki g艂贸wne, a 3 pozosta艂e to tzw. przek膮ski. Pomi臋dzy posi艂kami przerwa nie powinna by膰 kr贸tsza ni偶 2 i d艂u偶sza ni偶 3 godziny. Prawid艂owy plan posi艂k贸w i ich sk艂ad zgodny z zalecanymi normami wspomaga insulinoterapi臋, u艂atwia dobr膮 kontrol臋 metaboliczn膮 choroby i dzi臋ki temu zmniejsza ryzyko rozwoju powik艂a艅 zwi膮zanych z cukrzyc膮. Jest to szczeg贸lnie wa偶ne zw艂aszcza, 偶e choroba ujawnia si臋 w tak wczesnym okresie rozwoju m艂odego cz艂owieka.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00