mgr fizjoterapii Katarzyna 呕ak

Gdy trza艣nie ko艣膰...

Nied艂ugo nadejdzie zima, a wraz z ni膮 艣nieg i zamarzni臋te chodniki i 艣cie偶ki. Jest to czas, w kt贸rym cz臋艣ciej dochodzi do upadk贸w. Niestety cz臋艣膰 z nich ko艅czy si臋 z艂amaniem.
S艂贸w kilka o z艂amaniu
Z艂amanie to wed艂ug definicji ca艂kowite przerwanie ci膮g艂o艣ci ko艣ci wyst臋puj膮ce pod wp艂ywem dzia艂ania urazu, kt贸rego si艂a przekracza granice wytrzyma艂o艣ci mechanicznej niezmienionej tkanki kostnej. W艣r贸d najcz臋stszych przyczyn z艂ama艅 wyr贸偶nia si臋: uderzenia, zmia偶d偶enia, upadki, przygniecenia i postrza艂y.
O rodzajach z艂ama艅.

  • na skutek zgi臋cia (dotycz膮ce najcz臋艣ciej ko艣ci d艂ugich),
  • w wyniku skr臋cenia (wtedy obie fragmenty ko艣ci s膮 w stosunku do siebie zrotowane wzd艂u偶 osi),
  • z powodu oderwania,
  • na skutek przesuni臋cia (zwane inaczej awulsyjnymi).

Inn膮 klasyfikacj臋 otrzymamy, gdy we藕miemy pod uwag臋 przebieg szczeliny z艂amania, wtedy podzielimy ten rodzaj urazu na: sko艣ne, poprzeczne, spiralne oraz wielood艂amowe (takie, gdzie wyst臋puj膮 wi臋cej ni偶 dwa od艂amy). Najprostszym, a jednocze艣nie wiele m贸wi膮cym podzia艂em jest podzia艂 na z艂amania:

  • zamkni臋te,
  • otwarte.

W z艂amaniu zamkni臋tym dosz艂o tylko do z艂amania ko艣ci, natomiast otwarte z艂amanie charakteryzuje si臋 nie tylko uszkodzeniem ko艣ci, ale tak偶e znajduj膮cych si臋 nad miejscem z艂amania tkanek mi臋kkich i sk贸ry. W drugim typie nast臋puje bezpo艣redni kontakt z艂amanej ko艣ci z powietrzem i znajduj膮cymi si臋 w 艣rodowisku zarazkami.

Ciekawostka
W przypadku dzieci pojawia si臋 szczeg贸lny typ z艂amania tzw. 鈥瀦艂amanie zielonej ga艂膮zki鈥, czyli z艂amanie podokostnowe. Jest to z艂amanie, kt贸re wyst臋puje bez bocznego przemieszczenia, poniewa偶 silna i gruba okostna nie ulega uszkodzeniu 鈥 nie pozwalaj膮c przemie艣ci膰 si臋 od艂amom.

Czy to z艂amanie?
W przypadku z艂amania otwartego ju偶 na pierwszy rzut oka wiadomo co si臋 sta艂o, jednak jak rozpozna膰, 偶e to z艂amanie, gdy w mamy do czynienia ze z艂amaniem zamkni臋tym? Przede wszystkim z艂amanie objawia si臋 pewnymi symptomami, do kt贸rych nale偶y:

  • patologiczna ruchomo艣膰 ko艣ci,
  • ograniczenie ruch贸w b膮d藕 te偶 niemo偶liwe ich wykonanie,
  • nieprawid艂owe, nienaturalne u艂o偶enie,
  • mo偶e by膰 r贸wnie偶 krwiak oraz obrz臋k.

Oczywi艣cie diagnoza i potwierdzenie z艂amania nast臋puje dopiero w momencie wykonania zdj臋cia RTG, kt贸re uka偶e dok艂adne uszkodzenia.
I co z tym zrobi膰?
Leczenie polega przede wszystkim na zapewnieniu z艂amanej cz臋艣ci cia艂a mo偶liwo艣ci zro艣ni臋cia w prawid艂owym ustawieniu. Mo偶na je podzieli膰 na nieoperacyjne i operacyjne. Nieoperacyjne stosuje si臋 w przypadku z艂ama艅 nieskomplikowanych, w kt贸rych mo偶na uzyska膰 dobre przyleganie powierzchni od艂am贸w. Wtedy zazwyczaj lekarz wykonuje repozycj臋 (przywr贸cenie prawid艂owego u艂o偶enia) oraz unieruchamia si臋 ko艅czyn臋 w sztywnym opatrunku. Najcz臋艣ciej do tego celu zak艂ada si臋 opatrunek gipsowy b膮d藕 wykorzystuje gips syntetyczny zwany lekkim. Jak sama nazwa m贸wi, jest on l偶ejszy od tradycyjnego, a tak偶e jest odporny na uszkodzenia. Czasem w prostych z艂amaniach zastosowanie maj膮 r贸wnie偶 sztywne ortezy, kt贸re podobnie jak opatrunek gipsowy unieruchamiaj膮 chor膮 ko艅czyn臋. Niestety niekiedy, by m贸c prawid艂owo ustawi膰 elementy z艂amania konieczne jest zastosowanie wyci膮gu kostnego.
Leczenie operacyjne ma miejsce wtedy, gdy dosz艂o do z艂amania otwartego lub, gdy od艂amki kostne uleg艂y przemieszczeniu i nie jest mo偶liwe ich prawid艂owe ustawienie. Podczas zabiegu lekarz nastawia fragmenty ko艣ci lub te偶 je zespala za pomoc膮 wkr臋t贸w, p艂ytek b膮d藕 te偶 gwo藕dzi. W takim przypadku nie stosuje si臋 zewn臋trznego unieruchomienia, czyli gipsu.
Pierwsza pomoc w czasie z艂amania
Warto wiedzie膰 jak mo偶na pom贸c osobie, u kt贸rej nast膮pi艂o z艂amanie. Je艣li dosz艂o do z艂amania, celem pierwszej pomocy jest unieruchomienie chorej ko艅czyny. Mo偶na to zrobi膰 wykorzystuj膮c ka偶dy znaleziony lub posiadany przedmiot, kt贸ry uniemo偶liwi wykonywanie dodatkowych ruch贸w z艂amanej ko艅czyny. Je艣li istnieje rana nale偶y opatrzy膰 j膮 ja艂owym opatrunkiem, a nast臋pnie unieruchomi膰 z艂amanie w takiej pozycji, w jakiej je zastano. Wykonujemy to poprzez delikatne przymocowanie wybranego przedmiotu do ko艅czyny za pomoc膮 banda偶a(np.: w przypadku z艂amania w obr臋bie ko艅czyny dolnej mo偶na j膮 unieruchomi膰 poprzez zabanda偶owanie obu n贸g razem).

Nale偶y zawsze stosowa膰 nast臋puj膮c膮 zasad臋 (zasada Potta):

  • gdy z艂amaniu ulegnie ko艣膰 d艂uga unieruchamiamy t臋 ko艣膰 oraz dwa s膮siednie stawy (np. z艂aman膮 ko艣膰 przedramienia usztywniamy z nadgarstkiem i stawem 艂okciowym),
  • gdy z艂amanie znajduje si臋 w obr臋bie stawu, wtedy nale偶y unieruchomi膰 staw oraz s膮siednie ko艣ci, kt贸re go tworz膮 (np. staw 艂okciowy usztywniamy z ko艣膰mi przedramienia i ko艣ci膮 ramienia).

CiekawostkaU ludzi doros艂ych (zw艂aszcza starszych) najcz臋stszymi z艂amaniami zwi膮zanymi z osteoporoz膮 ko艣ci s膮: z艂amania dalszej przynasady i nasady ko艣ci promieniowej, z艂amanie kompresyjne (zgniecenie) trzon贸w kr臋g贸w i z艂amanie szyjki ko艣ci udowej, natomiast u dzieci najcz臋艣ciej z艂amaniom ulega ko艣膰 piszczelowa, z艂amania ko艣ci ramiennej w nadk艂ykciu oraz ko艣ci przedramienia.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00