mgr farmacji Ma艂gorzata Turniak

Interakcje lek - 偶ywno艣膰

鈥zyli jaki wp艂yw ma po偶ywienie ma dzia艂anie przyjmowanych lek贸w.

Stosuj膮c leczenie farmakologiczne, zar贸wno dora藕ne (np. w przypadku antybiotyk贸w, lek贸w przeciwb贸lowych), jak i przewlek艂e (cukrzyca, nadci艣nienie, astma) warto pami臋ta膰 o tym, i偶 to co jemy, mo偶e mie膰 wp艂yw na dzia艂anie przyjmowanych przez nas lek贸w.
Oto kilka sk艂adnik贸w 偶ywno艣ciowych, kt贸re nios膮 ze sob膮 najwi臋ksze ryzyko interakcji z lekami:

Wap艅.

Artyku艂ami 偶ywno艣ciowymi, na kt贸re nale偶y zwr贸ci膰 szczeg贸ln膮 uwag臋 s膮 produkty zawieraj膮ce wap艅. Zmniejszaj膮 one lub ca艂kowicie uniemo偶liwiaj膮 wch艂anianie np. antybiotyk贸w z grupy tetracyklin i fluorochinolon贸w. Wap艅 hamuje tak偶e wch艂anianie lek贸w zawieraj膮cych 偶elazo. Z kolei w przypadku bisakodylu spo偶ycie wraz z przetworami mlecznymi mo偶e nie tylko zmniejszy膰 lub uniemo偶liwi膰 jego dzia艂anie, lecz tak偶e narazi膰 pacjenta na wyst膮pienie nudno艣ci i b贸lu brzucha; (mleko poprzez zmniejszenie pH soku 偶o艂膮dkowego mo偶e doprowadzi膰 do rozpuszczenia otoczki tabletki w 偶o艂膮dku zamiast w jelicie cienkim i uwolnienia z niej leku, kt贸ry powoduje silne podra偶nienie b艂ony 艣luzowej 偶o艂膮dka). Warto zwr贸ci膰 uwag臋 na to, by mi臋dzy przyj臋ciem leku a spo偶yciem posi艂ku zawieraj膮cego wap艅, zachowa膰 kilkugodzinn膮 przerw臋.
Du偶膮 zawarto艣ci膮 wapnia charakteryzuj膮 si臋 nie tylko przetwory mleczne, ale tak偶e np. sardynki, 艣ledzie czy fasola. Podobny wp艂yw maj膮 suplementy diety zawieraj膮ce wap艅 w swym sk艂adzie.

Magnez i 偶elazo

Potrawy bogate w magnez oraz 偶elazo powinny by膰 spo偶ywane ostro偶nie przez osoby przyjmuj膮ce syntetyczne hormony tarczycy (Levothyroxinum natricum). Preparaty te najlepiej przyjmowa膰 godzin臋 przed lub dwie godziny po posi艂ku.

B艂onnik

Pokarmy bogate w b艂onnik, tj. otr臋by, p艂atki owsiane, suszone jab艂ka czy pe艂noziarniste pieczywo mog膮 przyczynia膰 si臋 do zmniejszonego wch艂aniania: preparat贸w z naparstnicy (grozi powik艂aniami niewydolno艣ci serca), tr贸jpier艣cieniowych lek贸w przeciwdepresyjnych (nawr贸t stan贸w depresyjnych), paracetamolu oraz preparat贸w zawieraj膮cych 偶elazo.

Bia艂ka

Nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 tak偶e na pokarmy wysokobia艂kowe. Wp艂ywaj膮 one niekorzystnie na szybko艣膰 i stopie艅 wch艂aniania lek贸w przeciwzakrzepowych, preparat贸w naparstnicy, sulfonamid贸w, a tak偶e
L-Dopa (w przypadku L-Dopa istotne jest te偶 unikanie przyjmowania ich w niewielkim odst臋pie czasu od posi艂k贸w zawieraj膮cych witamin臋 B6: orzechy w艂oskie, fasola, podroby).

W臋glowodany

Warto wspomnie膰 tak偶e o tym, i偶 wi臋kszo艣膰 spo偶ywanych przez nas posi艂k贸w to dania bogate w w臋glowodany z艂o偶one. Polisacharydy silnie wi膮偶膮 niekt贸re leki, tworz膮c trudno wch艂anialne kompleksy. Skutkuje to zmniejszeniem wch艂aniania tych lek贸w, a w konsekwencji brakiem efekt贸w terapeutycznych. Wykazano to szczeg贸lnie w przypadku niekt贸rych antybiotyk贸w, jak azitromycyna, stosowanych w ci臋偶kich zaka偶eniach uk艂adu oddechowego. Brak efekt贸w terapeutycznych najcz臋艣ciej skutkuje niepotrzebn膮 zmian膮 antybiotyku na nowy, przed艂u偶eniem leczenia i zwi臋kszeniem ryzyka wyst膮pienia powik艂a艅. Podobna sytuacja wyst臋puje w przypadku znacznej cz臋艣ci lek贸w przeciwwirusowych.

T艂uszcze

Wiele lek贸w jest transportowanych w organizmie w formie zwi膮zanej. Cz臋sto zdarza si臋 tak, 偶e te same no艣niki odpowiadaj膮 za transport r贸偶nych substancji. Na przyk艂ad warfaryna, furosemid, ibuprofen, naproksen, ketokonazol, chloropromazyna, oksazepam, a tak偶e znaczna cz臋艣膰 lek贸w przeciwcukrzycowych jest transportowana we krwi przez bia艂ka zwane albuminami, kt贸re odpowiadaj膮c tak偶e za transport wolnych kwas贸w t艂uszczowych, powstaj膮cych podczas trawienia t艂uszcz贸w. W przypadku przyjmowania lek贸w z tych grup nale偶y wi臋c wystrzega膰 si臋 posi艂k贸w wysokot艂uszczowych, by zmniejszy膰 ryzyko wyst膮pienia dzia艂a艅 niepo偶膮danych.
Warto r贸wnie偶 pami臋ta膰, i偶 dieta wysokot艂uszczowa sprzyja zwi臋kszonemu wch艂anianiu lek贸w rozpuszczalnych w t艂uszczach, takich jak: leki psychotropowe, 尾-adrenolityki, teofilina czy niekt贸re leki przeciwgrzybicze. Ich zwi臋kszone wch艂anianie mo偶e doprowadzi膰 do wyst膮pienia dzia艂a艅 niepo偶膮danych wynikaj膮cych z osi膮gni臋cia toksycznego st臋偶enia we krwi.

Witamina K

Potrawy bogate w witamin臋 K, np. broku艂y, kalafior, sa艂ata, szpinak, otr臋by nie powinny by膰 spo偶ywane w czasie stosowania lek贸w przeciwzakrzepowych (np. acenokumarolu), bowiem grozi to obni偶eniem skuteczno艣ci tych preparat贸w i powstawaniem zakrzep贸w.

Kawa i herbata

U偶ywki te w znacznym stopniu zmniejszaj膮 wch艂anianie pochodnych fenotiazyny i preparat贸w 偶elaza. Ponadto zawarta w herbacie teofilina mo偶e nasili膰 dzia艂anie niekt贸rych lek贸w przeciwastmatycznych, a co za tym idzie ich dzia艂ania niepo偶膮dane: b贸l g艂owy, niepok贸j, przyspieszone bicie serca, zaburzenia snu.

Sok grejpfrutowy

Obecne w jego sk艂adzie flawonoidy hamuj膮 prac臋 enzym贸w odpowiedzialnych za metabolizm znacznej ilo艣ci lek贸w. Spo偶ycie soku grejpfrutowego mo偶e prowadzi膰 do znacznego wzrostu st臋偶enia tych lek贸w we krwi i wyst膮pienia gro藕nych dla zdrowia dzia艂a艅 niepo偶膮danych. Unikni臋cie tej interakcji wymaga co najmniej czterogodzinnego odst臋pu mi臋dzy przyj臋ciem leku a spo偶yciem soku grejpfrutowego.

Sma偶one i grillowane mi臋so

Po spo偶yciu sma偶onego mi臋sa obserwuje si臋 efekt odwrotny do dzia艂ania soku grejpfrutowego. Posi艂ek taki pobudza prac臋 enzym贸w metabolizuj膮cych np. teofilin臋 stosowan膮 w leczeniu astmy, zmniejszaj膮c przy tym jej skuteczno艣膰. Mo偶e to prowadzi膰 do gro藕nych dla zdrowia powik艂a艅.

鈥濩heese effect鈥

Przyk艂adem bardzo istotnej interakcji lek贸w z 偶ywno艣ci膮 jest grupa lek贸w okre艣lana jako inhibitory MAO. Podczas ich stosowania nale偶y unika膰 偶ywno艣ci o du偶ej zawarto艣ci tyraminy, np.: sery, jogurty, kwa艣na 艣mietana, wo艂owina lub w膮tr贸bka drobiowa, salami, dziczyzna, kawior, ryby konserwowe, a tak偶e awokado, banany, ekstrakt dro偶d偶owy, rodzynki, kapusta kiszona, sos sojowy. W przypadku spo偶ycia posi艂ku o wysokiej zawarto艣ci tyraminy mo偶e doj艣膰 do gro藕nego powik艂ania, znanego jako 鈥瀋heese effect鈥. Objawia si臋 on gwa艂townym, znacznym wzrostem ci艣nienia krwi i temperatury cia艂a oraz przyspieszeniem akcji serca, stanowi膮cym powa偶ne zagro偶enie dla 偶ycia.

Opr贸cz 偶ywno艣ci na dzia艂anie lek贸w maj膮 wp艂yw tak偶e stosowane przez pacjenta preparaty zio艂owe:

Lukrecja

Nasila wydalanie potasu, wi臋c stosowa膰 jej nie powinny osoby leczone lekami moczop臋dnymi z grupy diuretyk贸w p臋tlowych (np. furosemid). Kumulacja dzia艂ania mo偶e powodowa膰 os艂abienie, skurcze, b贸le mi臋艣ni, zaburzenia rytmu serca.

Dziurawiec

Zmniejsza dzia艂anie glikozyd贸w naparstnicy, obni偶aj膮c ich skuteczno艣膰 w terapii niewydolno艣ci serca. U kobiet stosuj膮cych doustne 艣rodki antykoncepcyjne mo偶e wywo艂a膰 nieregularne miesi膮czki. Obni偶a te偶 skuteczno艣膰 艣rodk贸w antykoncepcyjnych. Ponadto wyci膮g z dziurawca zawiera naturalnie wyst臋puj膮ce inhibitory MAO, dlatego te偶 spo偶ywany w du偶ych ilo艣ciach mo偶e wywo艂a膰 wyst膮pienie tzw. 鈥瀋heese effect鈥.

Mi艂orz膮b japo艅ski, korze艅 偶e艅-szenia

Stosowanie przy farmakoterapii aspiryn膮, heparyn膮, czy te偶 doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi mo偶e zwi臋kszy膰 ryzyko krwawie艅. 呕e艅-sze艅 nie powinien by膰 stosowany przez osoby stosuj膮ce leki przeciwdepresyjne (ryzyko przej艣cia w stan maniakalny). Zwi臋ksza r贸wnie偶 st臋偶enie digoksyny, nasila dzia艂anie insuliny i lek贸w przeciwcukrzycowych, a hamuje dzia艂anie moczop臋dne furosemidu.
Istotnym z punktu widzenia interakcji aspektem stylu 偶ycia pacjenta jest korzystanie z u偶ywek, takich jak alkohol i tyto艅.

Alkohol

Pierwszym, najbardziej niebezpiecznym rodzajem interakcji lek贸w z alkoholem jest reakcja disulfiramopodobna. Niekt贸re leki, jak cefalosporyny, pochodne nitroimidazolu (np. metronidazol, nitrofurantoina), a tak偶e niekt贸re leki przeciwgrzybiczne, np. ketokonazol hamuj膮 metabolizm alkoholu. W wyniku tego dzia艂ania w tkankach gromadzi si臋 aldehyd octowy, kt贸ry jest zwi膮zkiem toksycznym dla organizmu. Powoduje m.in. silne rozszerzenie naczy艅 twarzy i innych okolic sk贸ry, czemu towarzyszy uczucie nieprzyjemnego t臋tnienia. Wyst臋puj膮 silne b贸le brzucha, g艂owy, pocenie si臋, nudno艣ci, wymioty, spadek ci艣nienia krwi (zapa艣膰) i uczucie przera偶aj膮cego l臋ku.
Synergizm (sumowanie si臋 dzia艂ania) lek贸w i alkoholu: dotyczy m.in. barbituran贸w, benzodiazepin, lek贸w przeciwastmatycznych, przeciwalergicznych i przeciwuczuleniowych, takich jak chloropromazyna. Wzmaga dzia艂anie depresyjne na uk艂ad nerwowy, powoduj膮c ot臋pienie, senno艣膰. Mo偶e prowadzi膰 nawet do sytuacji zagro偶enia 偶ycia. Alkohol zwi臋ksza ryzyko wyst膮pienia choroby wrzodowej, a zw艂aszcza krwawie艅 z przewodu pokarmowego przy jednoczesnym stosowaniu niesterydowych lek贸w przeciwzapalnych (przeciwb贸lowych i przeciwgor膮czkowych), takich jak kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, diklofenak. Zwi臋ksza ryzyko dzia艂ania hepatotoksycznego (uszkodzenia w膮troby) przy r贸wnoczesnym stosowaniu witaminy A oraz paracetamolu.
Podwy偶szenie st臋偶enia alkoholu we krwi zaobserwowano po podaniu: cymetydyny i ranitydyny, po kwasie acetylosalicylowym podanym 2h przed wypiciem alkoholu, po podaniu leku antyarytmicznego 鈥 werapamilu.
Alkohol wp艂ywa na metabolizm izoniazydu, tolbutamidu i warfaryny, mo偶e tak偶e podwy偶sza膰 st臋偶enie lek贸w na dwa sposoby:
zahamowanie aktywno艣ci enzym贸w metabolizuj膮cych leki pod wp艂ywem jednorazowego spo偶ycia du偶ej ilo艣ci alkoholu;
pobudzenie aktywno艣ci enzym贸w metabolizuj膮cych leki pod wp艂ywem regularnego spo偶ywania umiarkowanych ilo艣ci alkoholu.

Interakcje lek贸w i 偶ywno艣ci s膮 trudne w ocenie. Trudno艣膰 ta wynika z du偶ych r贸偶nic osobniczych w tym zakresie. Nie mniej jednak warto przestrzega膰 pewnych zasad, by zminimalizowa膰 ryzyko wyst膮pienia niepo偶膮danych interakcji:

  • 1. Nale偶y zawsze czyta膰 ulotk臋 do艂膮czon膮 do za偶ywanego leku. Je艣li jakie艣 informacje zamieszczone w ulotce s膮 niejasne, warto zwr贸ci膰 si臋 do lekarza lub farmaceuty.
  • 2. Leki nale偶y popija膰 wod膮. Inne napoje, jak mleko, kawa, herbata czy sok grejpfrutowy, stwarzaj膮 ryzyko wyst膮pienia interakcji.
  • 3. Je艣li lekarz nie zaleci艂 inaczej, leki nale偶y przyjmowa膰 w odst臋pie co najmniej godzin臋 od posi艂ku. Wiele interakcji lek 偶ywno艣膰 najprawdopodobniej nie zosta艂o jeszcze poznane, warto zminimalizowa膰 ryzyko i w przypadku potencjalnie 鈥瀊ezpiecznych鈥 potraw.
  • 4. Nie nale偶y przyjmowa膰 preparat贸w mineralnych ani witaminowych z lekami. Mog膮 one zaburzy膰 ich wch艂anianie.
  • 5. Nie nale偶y 艂膮czy膰 przyjmowanych lek贸w z alkoholem.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00