mgr farmacji Joanna Rakoczy

Preparaty wspomagaj膮ce odchudzanie

1. Wst臋p

Nadwaga, czy ju偶 oty艂o艣膰, to nadmierna masa cia艂a, kt贸ra znacznie przekracza optymalne warto艣ci, utrudnia 偶ycie oraz w efekcie prowadzi do wielu chor贸b. Kryterium oddzielaj膮cym te dwa poj臋cia jest BMI (Body Mass Index), czyli Wska藕nik Masy Cia艂a, obrazuj膮cy relacj臋 miedzy mas膮 cia艂a a wzrostem.

Wska藕nik ten obliczamy wg wzoru:

BMI = masa cia艂a (kg) /wzrost (m)2

Waga prawid艂owa oscyluje w przedziale mi臋dzy 18,5 - 24,9 kg/m2, powy偶ej 25 kg/m2 m贸wimy o nadwadze, natomiast BMI o warto艣ci ponad 30 kg/m2 wskazuje na oty艂o艣膰.

2. Etiopatogeneza

Problem nadwagi, a w konsekwencji oty艂o艣ci, jest bardzo z艂o偶ony, dlatego trudno jednoznacznie odpowiedzie膰 na pytanie: co jest ich bezpo艣rednim powodem? Jedn膮 z g艂贸wnych przyczyn powstawania oty艂o艣ci jest zaburzona r贸wnowaga pomi臋dzy energi膮 dostarczon膮 z po偶ywieniem a jej odpowiednim zu偶ytkowaniem.

Co to dla nas oznacza? Ot贸偶 zbyt du偶e spo偶ycie pokarm贸w (objadanie si臋, wysoka kaloryczno艣膰 potraw) lub zbyt ma艂e zu偶ytkowanie energii dostarczonej z po偶ywieniem
(np. siedz膮cy tryb 偶ycia, ma艂a aktywno艣膰 fizyczna, s艂aba przemiana materii) mog膮 w konsekwencji doprowadzi膰 do znacznego wzrostu masy cia艂a.

Kolejnym bardzo wa偶nym aspektem s膮 uwarunkowania genetyczne. Niejednokrotnie dzieci os贸b oty艂ych, mimo drako艅skiej diety, dziedzicz膮 sk艂onno艣ci do tycia.

Na wzrost masy cia艂a mog膮 ponadto wp艂ywa膰 zaburzenia hormonalne (wiele kobiet tyje po menopauzie), a tak偶e stosowane leki, tj. sterydy, antykoncepcja, itd.

Warto zda膰 sobie spraw臋 i偶 oty艂o艣膰 oraz towarzysz膮ce jej zaburzenia metaboliczne tworz膮 z艂o偶ony zesp贸艂 chorobowy. Oznacza to, 偶e oty艂o艣膰 jest chorob膮 i trzeba j膮 leczy膰.

3. Skutki oty艂o艣ci:

Najwi臋kszymi zagro偶eniami jakie niesie za sob膮 zbyt du偶a masa cia艂a, s膮 powa偶ne choroby uk艂adu krwiono艣nego, mog膮ce doprowadzi膰 nawet do 艣mierci. W ostatniej dekadzie zanotowano znaczny wzrost zgon贸w w 鈥瀗ajgrubszym鈥 narodzie 艣wiata (USA), spowodowany znaczn膮 oty艂o艣ci膮. Ponadto osoby oty艂e s膮 bardziej podatne na wyst膮pienie u nich cukrzycy typu drugiego, nadci艣nienia, a tak偶e zwyrodnienia staw贸w.

4. Co zrobi膰 z nadmiarem cia艂a?

Pierwszym i najwa偶niejszym etapem w walce ze zb臋dnymi kilogramami jest zmiana negatywnych nawyk贸w 偶ywieniowych, zmniejszenie kaloryczno艣ci posi艂k贸w, wprowadzenie do diety, bogatych w b艂onnik, warzyw i owoc贸w, ograniczenie ilo艣ci t艂uszcz贸w
oraz zwi臋kszenie aktywno艣ci fizycznej.

鈥濺uch jest w stanie zast膮pi膰 ka偶dy lek, ale wszystkie leki razem wzi臋te, nie zast膮pi膮 ruchu鈥, te jak偶e wa偶ne s艂owa doktora Wojciecha Oczko powinny sta膰 si臋 mottem ka偶dego cz艂owieka, a w szczeg贸lno艣ci os贸b dotkni臋tych nadwag膮.

5. W jaki spos贸b wspom贸c odchudzanie?

Cz臋sto zdarza si臋, 偶e zmiana diety oraz stylu 偶ycia nie wystarczaj膮 by pozby膰 si臋 nadmiernych kilogram贸w. Warto w贸wczas rozwa偶y膰 mo偶liwo艣膰 skorzystania z 鈥瀙omocy鈥 suplement贸w oraz lek贸w zmniejszaj膮cych wag臋 cia艂a. Nale偶y tu jednak post臋powa膰 ostro偶nie i rozwa偶nie, konsultowa膰 swoje poczynania z lekarzem lub dietetykiem. Farmaceuta r贸wnie偶 ch臋tnie udzieli pomocnych wskaz贸wek w kwestii odchudzania.

6. Czego nie stosowa膰?

Wielu pacjent贸w si臋ga po preparaty przeczyszczaj膮ce (g艂贸wnie z senesem i kruszyn膮, tj. Alax, Xenna, Figura, Senefol itp.) my艣l膮c, 偶e w ten spos贸b pozb臋dzie si臋 nadmiaru tkanki t艂uszczowej. Takie post臋powanie jest karygodne i zas艂uguje na bezwzgl臋dn膮 krytyk臋!! Mo偶e ono doprowadzi膰 do zaburzenia r贸wnowagi elektrolitowej, kt贸ra wywo艂uje spustoszenie uk艂adu sercowo-naczyniowego. Ponadto 艣rodki przeczyszczaj膮ce 鈥瀝ozleniwiaj膮鈥 jelita, zmuszaj膮c pacjenta do ci膮g艂ego ich stosowania.

7. Podzia艂 suplement贸w ze wzgl臋du na mechanizm dzia艂ania

Preparaty odchudzaj膮ce mo偶na podzieli膰 na 艣rodki:

1) Zmniejszaj膮ce 艂aknienie i uczucie g艂odu

a) Specyfik, kt贸ry jeszcze do niedawna cieszy艂 si臋 du偶膮 popularno艣ci膮 i 鈥瀢zi臋ciem鈥 g艂贸wnie w艣r贸d pacjentek to lek zawieraj膮cy w kt贸rego sk艂adzie jest sibutramina. Mechanizm dzia艂ania oparty jest na hamowaniu wychwytu zwrotnego noradrenaliny, dopaminy oraz serotoniny, a w rezultacie na zwi臋kszonym wydatku energetycznym. Odczuwalny efekt to wzrost poposi艂kowego uczucia syto艣ci.
W 2010 roku zawieszono pozwolenie na dopuszczenie do obrotu na rynkach Unii Europejskiej wszystkich preparat贸w zawieraj膮cych sibutramin臋. Tak膮 interwencj臋 spowodowa艂y wyniki bada艅, potwierdzaj膮ce zwi臋kszone ryzyko incydent贸w sercowo-naczyniowych (zawa艂u serca i udaru m贸zgu) w zwi膮zku z za偶ywaniem sibutraminy. Wobec tego podkre艣lamy, i偶 przyjmowanie takich 艣rodk贸w bez konsultacji z lekarzem mo偶e prowadzi膰 do powik艂a艅 stanowi膮cych istotne zagro偶enie dla zdrowia, a nawet i 偶ycia!

b) Do 艣rodk贸w zmniejszaj膮cych 艂aknienie i jednocze艣nie siej膮cych du偶e spustoszenie w organizmie nale偶y amfetamina. Jest to jeden z powszechniejszych 艣rodk贸w, nielegalnie rozprowadzanych, wp艂ywaj膮cych na o艣rodkowy uk艂ad nerwowy. Amfetamina uwalnia neuroprzeka藕niki (noradrenalin臋, dopamin臋, serotonin臋) z zako艅cze艅 nerwowych i hamuje ich wychwyt zwrotny. Dochodzi do pobudzenia ca艂ego organizmu. Amfetamina za偶ywana jest jako 艣rodek odchudzaj膮cy, dopinguj膮cy w sporcie, podnosz膮cy zdolno艣膰 uczenia si臋 oraz jako u偶ywka (przez narkoman贸w). Dzia艂ania niepo偶膮dane wyst臋puj膮ce obok tych zamierzonych to:

  • zaburzenia wzroku i s艂uchu
  • arytmia serca, kt贸ra mo偶e by膰 przyczyn膮 zawa艂u
  • psychiczne uzale偶nienie, psychoza amfetaminowa, depresja
  • wyczerpanie organizmu, spadek odporno艣ci

2) Preparaty p臋czniej膮ce daj膮ce uczucie syto艣ci

a) Ze wzgl臋du na powszechno艣膰 i bezpiecze艅stwo stosowania na uwag臋 niew膮tpliwie zas艂uguje b艂onnik. Pod wp艂ywem wody p臋cznieje on w 偶o艂膮dku, rozci膮ga jego 艣ciany i w nast臋pstwie daje poczucie syto艣ci. Tworz膮cy si臋 偶el spowalnia r贸wnie偶 wch艂anianie w臋glowodan贸w, poprawia perystaltyk臋 jelit, zapobiega zaparciom. Zaleca si臋, 偶eby przyjmowany b艂onnik popija膰 du偶膮 ilo艣ci膮 wody (przed posi艂kami). Minimalna dawka przynosz膮ca zamierzone rezultaty to 50g dziennie. Nadmiar b艂onnika w organizmie powoduje natomiast: wzd臋cia, b贸l brzucha, biegunk臋. Wyb贸r preparat贸w jest ogromny. Wyst臋puj膮 one w postaci sproszkowanej, w postaci tabletek, czy tez kostek do 偶ucia, np. Colon C, NutriSlim, Bio-B艂onnik i inne.

b) Suplementy diety zawieraj膮ce substancje w艂贸knikowe typu: glukomannany, galaktomannany, ksantany, agar-agar, pektyny, wyci膮g z alg. Zwi膮zki te r贸wnie偶 odznaczaj膮 si臋 zdolno艣ci膮 absorbowania wody, co powoduje odczucie syto艣ci.

Najlepszym rozwi膮zaniem mimo wszystko jest spo偶ywanie owoc贸w i in. pokarm贸w bogatych w b艂onnik, np. otr膮b. Najmniej korzystne jest za偶ywanie p臋czniej膮cych preparat贸w w postaci tabletek do po艂ykania. Istnieje bowiem ryzyko zatrzymania tabletki w uchy艂ku prze艂yku. P臋czniej膮ca tabletka mo偶e w贸wczas prowadzi膰 do blokady dr贸g pokarmowych.

3) Leki hamuj膮ce wch艂anianie t艂uszcz贸w i cukr贸w

a) Orlistat- substancja czynna wyst臋puj膮ca w takich preparatach jak: Alli, Xenical. Wskazaniem do stosowania jest oty艂o艣膰 (BMI>30 kg/m2), nale偶y jednak pami臋ta膰, i偶 kuracji powinna towarzyszy膰 niskokaloryczna dieta o obni偶onej zawarto艣ci t艂uszczu. Mechanizm dzia艂ania 艣rodka polega na inhibicji lipaz (enzym贸w hydrolizuj膮cych t艂uszcze). W wyniku za偶ywania preparatu wg zaleconego dawkowania oko艂o 25% przyj臋tego z po偶ywieniem t艂uszczu nie podlega procesowi wch艂aniania. Nieprzyjemne i kr臋puj膮ce objawy uboczne wymuszaj膮 na pacjentach zmian臋 nawyk贸w 偶ywieniowych (ograniczenie spo偶ycia t艂uszcz贸w). Preparaty te przyczyniaj膮 si臋 mianowicie do oddawania oleistego stolca, gaz贸w z wydzielin膮, t艂uszczowych plamie艅, biegunki. Mo偶liwe jest r贸wnie偶 wzmo偶one wypr贸偶nianie, nietrzymanie stolca, b贸le brzucha.

b) Chrom- pierwiastek ten reguluje gospodark臋 w臋glowodanow膮, zmniejsza apetyt na s艂odycze i niweluje niekorzystny wp艂yw cukru na organizm. U艂atwia te偶 spalanie tkanki t艂uszczowej. Zaleca si臋 go szczeg贸lnie osobom spo偶ywaj膮cym nadmiar w臋glowodan贸w. Preparaty za偶ywa si臋 po posi艂ku. Chrom jest 艣rodkiem bezpiecznym jednak reakcja na niego jest raczej kwesti膮 indywidualn膮- nie jest pewnikiem, i偶 u wszystkich pacjent贸w przyniesie oczekiwany skutek. W aptece mo偶na znale藕膰 m. in. Chela Chrom, Aqua-Slim (obok chromu wyst臋puje tu L-karnityna oraz HCA, czyli kwas hydroksyoctowy, zmniejszaj膮cy odczucie g艂odu poprzez stabilizacj臋 poziomu cukru we krwi), Chrom z zielon膮 herbat膮, Chrom Plus, Chrom organiczny, Bio-Chrom.

c) Chitosan (chityna) - otrzymywany z pancerzyk贸w skorupiak贸w morskich, jest wielocukrem, kt贸rego nasz przew贸d pokarmowy nie trawi. Budowa przypomina celuloz臋, czyli b艂onnik. Chitosan wi膮偶e na swojej powierzchni t艂uszcz, kt贸ry nie jest trawiony i wch艂aniany, lecz wydalany z organizmu. Chitosan ogranicza dodatkowo wch艂anianie w臋glowodan贸w w jelitach, przez co poleca si臋 go szczeg贸lnie osobom maj膮cym trudno艣ci z ograniczeniem jedzenia pieczywa, makaron贸w, s艂odyczy.

d) Fasolamina - czyli wyci膮g z fasoli zwyczajnej, blokuje w przewodzie pokarmowym enzym, kt贸ry odpowiada za rozk艂ad skrobi (wyst臋puj膮cej w du偶ych ilo艣ciach w pieczywie, ziemniakach, produktach zbo偶owych i m膮cznych)
do cukr贸w prostych. Tym sposobem skrobia staje si臋 nieprzyswajalna
i w konsekwencji nie odk艂ada si臋 w tkance t艂uszczowej. Fasolamin臋 poleca si臋 g艂贸wnie osobom, kt贸re nie potrafi膮 zrezygnowa膰 z ulubionych produkt贸w m膮cznych. W aptekach mo偶na j膮 znale藕膰 m. in. w Goodbye Appetite

4) Preparaty przyspieszaj膮ce spalanie t艂uszczu i wzmagaj膮ce termogenez臋 (termogeniki)

a)efedryna w po艂膮czeniu z kofein膮

Kompozycja tych dw贸ch substancji, zw艂aszcza przy zwi臋kszonym wysi艂ku fizycznym, rzeczywi艣cie skutecznie redukuje tkank臋 t艂uszczow膮 (pobudzone wydzielanie katecholamin, noradrenaliny, adrenaliny oraz ich mniejszy wychwyt zwrotny indukuj膮 metabolizm tkanki t艂uszczowej w procesie termogenezy). Niestety stosowanie preparat贸w o takim sk艂adzie nie jest bezpieczne. Najwa偶niejsze dzia艂ania niepo偶膮dane to:

  • podwy偶szone ci艣nienie t臋tnicze krwi
  • przyspieszona akcja serca
  • pobudzenie o艣rodka oddechowego
  • uzale偶nienie.

b) L-karnityna - jest zwi膮zkiem syntetyzowanym w organizmie przez w膮trob臋. Powstaje z dw贸ch aminokwas贸w, kt贸re dostarczamy z po偶ywieniem. Mechanizm dzia艂ania L-karnityny sprowadza si臋 do umo偶liwienia przej艣cia spo偶ytych kwas贸w t艂uszczowych do kom贸rek, w kt贸rych wytwarzana jest energia potrzebna do funkcjonowania organizmu. W efekcie L-karnityna dostarcza energii g艂贸wnie pracuj膮cym mi臋艣niom, dlatego zalecana jest w szczeg贸lno艣ci osobom systematycznie uprawiaj膮cym sport. Podobnie jak CLA, L-karnityna wyst臋puje w mi臋sie (z 艂ac. Carnis 鈥 mi臋so). Na aptecznych p贸艂kach odnale藕膰 mo偶na : Bio-Karnityn臋, L-Karnityn臋, Olimp L-Karnityn臋.

c) CLA- (skoniugowane cz膮steczki kwasu linolowego 鈥 conjugated linoleic acid) to sk艂adnik ciesz膮cego si臋 spor膮 popularno艣ci膮 preparatu- Bio-C.L.A z zielon膮 herbat膮. Wspomaga on odchudzanie poprzez wzmo偶enie spalania tkanki t艂uszczowej bez redukuj膮cego wp艂ywu na tkank臋 mi臋艣niow膮 (niezb臋dne dla zachowania prawid艂owej przemiany materii), hamowanie uczucia g艂odu. Do wymienianych zalet preparatu nale偶y przeciwdzia艂anie efektowi jo-jo.

5) Preparaty reguluj膮ce przemian臋 materii:

ekstrakty z zielonej i czerwonej herbaty

Odchudzaj膮ca aktywno艣膰 zielonej i czerwonej herbaty wynika z obecno艣ci polifenoli oraz teiny. Teina zwi臋ksza st臋偶enie noradrenaliny w organizmie. Dodatkowo zwi膮zki zawarte w zielonej i czerwonej herbacie s膮 bardzo silnymi przeciwutleniaczami, czyli zwi膮zkami wy艂apuj膮cymi wolne rodniki - szkodliwe substancje odpowiedzialne za przyspieszenie proces贸w starzenia i wzrost ryzyka wyst臋powania niekt贸rych nowotwor贸w.

Szeroka gama preparat贸w wspomagaj膮cych odchudzanie oraz obietnice producent贸w sprawiaj膮, 偶e ci臋偶ko wybra膰 odpowiedni specyfik. Przeanalizowanie sk艂adu oraz fachowa porada farmaceuty lub dietetyka pomog膮 unikn膮膰 cz臋sto pope艂nianych b艂臋d贸w w jak偶e 偶mudnym procesie odchudzania.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00