mgr zdrowia publicznego Marta 艁uczy艅ska

St艂uczenia, skr臋cenia i zwichni臋cia - jak sobie radzi膰?

Kontuzje nie dotycz膮 jedynie sportowc贸w. To powszechne urazy, kt贸re mog膮 przydarzy膰 si臋 wszystkim niezale偶nie od poziomu aktywno艣ci, wieku czy stanu zdrowia. Poni偶ej przedstawiamy gar艣膰 informacji dotycz膮cych st艂ucze艅, skr臋ce艅 i zwichni臋膰.
St艂uczenia to do艣膰 powszechne urazy, kt贸re powstaj膮 zazwyczaj w wyniku upadku na twarde pod艂o偶e lub te偶 jako efekt ciosu, zadanego t臋pym przedmiotem. W chwili urazu drobne naczynia znajduj膮ce si臋 pod sk贸r膮 p臋kaj膮. Wtedy krew z tych naczy艅 wylewa si臋 do okolicznych tkanek co wywo艂uje obrz臋k, ocieplenie i zasinienie sk贸ry. Skutkiem urazu jest du偶a bolesno艣膰 samoistna i uciskowa, b贸l szczeg贸lnie nasila si臋 w czasie wykonywania ruch贸w czynnych i biernych w obr臋bie uszkodzonego miejsca. Siniaki najcz臋艣ciej goj膮 si臋 samoistnie w ci膮gu 7鈥10 dni. Zmiana barwy chorego miejsca (od czerwonej po 偶贸艂taw膮 lub blado zielon膮) to efekt powolnego wch艂aniania do krwiobiegu uszkodzonych kom贸rek krwi. Aby przyspieszy膰 ten proces i zmniejszy膰 b贸l warto zaraz po wypadku przy艂o偶y膰 zimny kompres (pami臋taj aby nie przyk艂ada膰 lodu bezpo艣rednio na sk贸r臋 grozi to odmro偶eniem), kt贸ry zahamuje wewn臋trzne krwawienie i zmniejszy obrz臋k. Mo偶na r贸wnie偶 si臋gn膮膰 po 艣rodki przeciwb贸lowe i u艂atwiaj膮ce gojenie si臋 st艂ucze艅 dost臋pne w aptece w postaci tabletek (doustnych, rozpuszczalnych w wodzie do ok艂ad贸w) czy ma艣ci (zawieraj膮ca arnik臋, heparyn臋 lub wyci膮g z nasion kasztanowca) stosowanych miejscowo.

Zobacz tak偶e: Gdy trza艣nie ko艣膰...

Po ust膮pieniu obrz臋ku mo偶na zastosowa膰 ciep艂e ok艂ady, kt贸rych dzia艂anie przyspieszy regeneracj臋 uszkodzonych tkanek Je偶eli jednak siniak jest rozleg艂y, miejsce urazu wci膮偶 obrz臋kni臋te, a b贸l zwi臋ksza si臋 lub jest trudny do zniesienia koniecznie skontaktuj si臋 z lekarzem. Powik艂ania st艂uczenia mog膮 by膰 brzemienne w skutkach. Szczeg贸lnie niebezpieczne s膮 silne st艂uczenia g艂owy, mog膮ce by膰 przyczyn膮 powstania krwiaka lub uszkodze艅 czaszki. Przy urazach biodra i ko艣ci ogonowej pojawia si臋 ostry b贸l utrudniaj膮cy chodzenie i stanie, mo偶e nasila膰 si臋 w miar臋 up艂ywu czasu.
Skr臋cenie czy zwichni臋cie?
Najbardziej podatne na urazy skr臋cenia i zwichni臋膰 s膮 stawy ko艅czyny dolnej szczeg贸lnie staw kolanowy i skokowy. Skr臋cenie to zamkni臋te uszkodzenie stawu spowodowane wykonaniem w nim zbyt obszernego ruchu (przekraczaj膮cego zakres fizjologiczny). W uszkodzeniu tym torebka i wi臋zad艂a stawowe ulegaj膮 nadmiernemu rozci膮gni臋ciu. Pomimo, i偶 powierzchnie stawowe zostaj膮 czasowo przemieszczone wzgl臋dem siebie, ko艣ci powracaj膮 jednak do panewki stawowej pozostaj膮c w prawid艂owym ustawienia. W zale偶no艣ci od stopnia uszkodzenia aparatu wi臋zad艂owego i torebki stawowej wyr贸偶niamy cztery stopnie skr臋ce艅:

I鈦 nadci膮gni臋cie wi臋zade艂 i rozw艂贸knienie torebki

II鈦 rozdarcie torebki stawowej

III鈦 rozdarcie torebki stawowej i aparatu wi臋zad艂owego

IV鈦 oderwania wi臋zad艂a z fragmentem kostnym.

Stopie艅 uszkodzenia stawu wskazuje r贸wnie偶 na czas ograniczenia aktywno艣ci i wyboru rodzaju unieruchomienia (opatrunek modeluj膮cy, stabilizator lub gips).

Pierwszymi objawami s膮: b贸l szczeg贸lnie nasilaj膮cy si臋 przy wykonywaniu ruch贸w i obci膮偶aniu ko艅czyny, obrz臋k powoduj膮cy zniekszta艂cony obrys stawu, wzmo偶one ocieplenie sk贸ry nad stawem oraz powstaj膮cy krwiak. Zasady pierwszej pomocy s膮 podobne do tych stosowanych przy st艂uczeniu. Stosowanie zimnych ok艂ad贸w, lek贸w przeciwb贸lowych i przeciwobrz臋kowych, u艂o偶enie ko艅czyny wy偶ej, zabezpieczenie stawu banda偶em elastycznym i nie obci膮偶anie uszkodzonego miejsca powinno pom贸c w u艣mierzeniu b贸lu oraz ewakuacji obrz臋ku i krwiaka. Je艣li jednak wdro偶one leczenie nie przynosi oczekiwanych efekt贸w nie lekcewa偶my tego i udajmy si臋 do lekarza.

Pami臋tajmy o prawid艂owym zabezpieczeniu ko艅czyny, kt贸re pozwoli zmniejszy膰 b贸l i nie pog艂臋bi膰 urazu. Czynimy to wed艂ug zasady Potta, czyli unieruchamiamy dwie ko艣ci tworz膮ce dany staw np. przy urazie stawu skokowego b臋dzie to stopa i podudzie.

Zwichni臋cie to uszkodzenie stawu, w kt贸rym tworz膮ce staw powierzchnie ko艣ci utraci艂y ze sob膮 styczno艣膰, czyli dwie ko艣ci w stawie uleg艂y przemieszczeniu wzgl臋dem siebie. Przemieszczenie najcz臋艣ciej wynika z rozerwania wi臋zade艂 stawowych ko艣ci, kt贸re raczej nie powracaj膮 do swojej poprzedniej pozycji w stawie w przeciwie艅stwie do skr臋cenia. Do typowych objaw贸w, jak w skr臋ceniu, do艂膮cza si臋 niemo偶liwo艣膰 wykonania ruch贸w w stawie przy jednoczesnym wyst臋powaniu spr臋偶ynuj膮cego oporu. Pod wp艂ywem urazu mo偶e doj艣膰 nie tylko do uszkodzenia drobnych naczy艅 krwiono艣nych, ale r贸wnie偶 wi臋kszych naczy艅 i nerw贸w dlatego te偶 poszkodowany powinien mie膰 wykonany RTG i badanie lekarskie. W 偶adnym wypadku nie wolno porusza膰 stawu lub usi艂owa膰 go nastawi膰. Udzielaj膮cy pomocy pozostawia staw w zastanej cz臋sto nieprawid艂owej pozycji i w takiej stara si臋 go unieruchomi膰, a poszkodowany uk艂ada tak, aby odczuwa艂 jak najmniejsze dolegliwo艣ci. Podczas transportu mo偶na dodatkowo sch艂adza膰 uszkodzone miejsce.

Zobacz r贸wnie偶: Apteczka samochodowa - kolejny obowi膮zek czy niezb臋dne narz臋dzie?

Rehabilitacja uszkodzonego stawu. Czy zawsze konieczny jest opatrunek gipsowy?
Wsp贸艂czesne metody leczenia nie wymagaj膮 stosowania d艂ugiego unieruchomienia w gipsie je艣li nie jest to bezwzgl臋dnie konieczne. Obecnie po艂膮czenie metod fizyko- i kinezyterapii oraz zabezpieczenie stawu odpowiednio dobran膮 ortez膮 stabilizuj膮c膮 lub 艂usk膮 sprzyja szybkiemu powrotowi do zdrowia. Wa偶ne, aby lekarz ortopeda b膮d藕 rehabilitant dobrze dopasowa艂 stabilizator w zale偶no艣ci od rodzaju urazu oraz pouczy艂 co do cz臋stotliwo艣ci stosowania i prawid艂owego unieruchamiania stawu. Zabiegi udzielane przez poradnie rehabilitacyjne, takie jak: masa偶 podwodny, masa偶 r臋czny, ultrad藕wi臋ki, zabiegi z zakresu elektroterapii oraz 膰wiczenia (czynne, oporowe czy izometryczne) u艂atwi膮 powr贸t do normalnej aktywno艣ci i prawid艂owej funkcji stawu.

Pami臋tajmy, 偶e z pozoru banalny uraz mo偶e okaza膰 si臋 gro藕ny w skutkach. Nie nale偶y lekcewa偶y膰 przed艂u偶aj膮cego si臋 b贸lu czy powracaj膮cych dolegliwo艣ci. Nie mo偶na te偶 przecenia膰 zalet stosowanych stabilizator贸w, kt贸rych zadaniem jest jedynie odci膮偶enie lub u艂atwienie ruch贸w w danym stawie. W celu zapobiegania dalszym uszkodzeniom i nie utrwalaniu ju偶 istniej膮cych niezb臋dna jest jednoczesna rehabilitacja.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00