mgr zdrowia publicznego Marta 艁uczy艅ska

Wszyscy znamy witaminy!

Tadeusz Rosiewicz 艣piewa艂: 鈥濶ajwi臋cej witaminy maj膮 polskie dziewczyny鈥 - ciekawe czy z tym stwierdzeniem zgodzi艂by si臋 odkrywca witamin Kazimierz Funk, kt贸ry jako pierwszy sklasyfikowa艂 je jako organiczne, egzogenne zwi膮zki niezb臋dne do prawid艂owego funkcjonowania naszego organizmu.
Znaczenie witamin dla zdrowia cz艂owieka jest nieocenione. Nie maj膮 warto艣ci kalorycznych, nie stanowi膮 materia艂u budulcowego dla organizmu, jednak bior膮 udzia艂 w niezmiernie wa偶nych procesach regulacyjnych i wspomagaj膮cych przemian臋 materii. Nazywa si臋 je koenzymami, czyli substancjami, kt贸rych obecno艣膰 warunkuje prawid艂owe dzia艂anie enzym贸w i bia艂ek katalizuj膮cych.

Organizm sam nie jest w stanie (z ma艂ymi wyj膮tkami) wytwarza膰 ani syntetyzowa膰 witamin. Naturalnym ich 藕r贸d艂em jest dla nas 偶ywno艣膰: owoce, warzywa, mi臋so i ryby. Ponadto niedobory witaminowe mo偶emy uzupe艂nia膰 poprzez za偶ywanie preparat贸w witaminowych lub witamin otrzymywanych syntetycznie z surowc贸w naturalnych. Nale偶y jednak pami臋ta膰, 偶e suplementy te nie mog膮 by膰 stosowane jako substytut urozmaiconej diety.

Klasycznie witaminy dzielimy na rozpuszczalne w wodzie i t艂uszczach. Podzia艂 ten jest niezwykle wa偶ny z uwagi na fakt, 偶e witaminy z pierwszej grupy (za wyj膮tkiem witaminy B12) wydalamy razem z moczem, dlatego te偶 wa偶ne jest aby dostarcza膰 je na bie偶膮co. Witaminy rozpuszczalne w t艂uszczach mog膮 kumulowa膰 si臋 w organizmie (szczeg贸lnie w tkankach bogatych w lipidy), a ich nadmiar mo偶e by膰 szkodliwy.

Witaminy rozpuszczalne w wodzie:

  • witamina C (kwas askorbinowy)
  • witamina B1 (tiamina)
  • witamina B2 (ryboflawina)
  • witamina B3 (niacyna, witamina PP)
  • witamina B5 (kwas pantotenowy)
  • witamina B6 (pirydoksyna)
  • witamina B7 (biotyna, witamina H)
  • witamina B9/B11 (kwas foliowy)
  • witamina B12 (cyjanokobalamina)
  • witamina P (mieszanina pochodnych flawonoidowych np. hesperydyna, rutyna)

Witaminy rozpuszczalne w t艂uszczach:

  • witamina A (retinol i jego pochodne)
  • witamina D (cholekalcyferol i pochodne)
  • witamina E (tokoferol)
  • witamina K (fitochinon)
  • witamina F (zesp贸艂 nienasyconych kwas贸w t艂uszczowych - NNKT: linolowego, linolenowego i arachidowego)

Dzienne zapotrzebowanie na witaminy nie jest wysokie, dlatego dawki dobowe liczone s膮 w miligramach lub mikrogramach w zale偶no艣ci od rodzaju witaminy. Je偶eli poziom kt贸rej艣 z witamin w naszym organizmie zostanie zachwiany, mo偶e doj艣膰 do hiperwitaminozy (nadmiaru witamin), hipowitaminozy (cz臋艣ciowego niedoboru witaminy) lub awitaminozy (braku witaminy).
Pierwszymi objawami niedoboru witamin mo偶e by膰 pogorszenie samopoczucia, czy te偶 wypadanie w艂os贸w, zwi臋kszona 艂amliwo艣膰 paznokci, przesuszona sk贸ra lub zmiany zapalne i wysypki. Alarmuj膮cymi sygna艂ami, kt贸rych nie nale偶y ignorowa膰 s膮: os艂abienie wzroku, s艂aba krzepliwo艣膰 krwi, anemia, bezsenno艣膰, czy trudno艣ci w prawid艂owym gojeniu si臋 ran. Nale偶y pami臋ta膰, 偶e niedob贸r witamin w skrajnych przypadkach mo偶e prowadzi膰 do takich chor贸b jak: szkorbut, niedokrwisto艣膰, 鈥瀔urza 艣lepota鈥, krzywica u dzieci czy osteoporoza u doros艂ych.
R贸wnie偶 przedawkowanie witamin mo偶e mie膰 z艂e skutki dla organizmu (szczeg贸lnie niebezpieczne w przypadku witamin rozpuszczalnych w t艂uszczach: A, D, E, K). Najcz臋艣ciej problem pojawia si臋, gdy stosujemy ich suplementy w postaci preparat贸w z艂o偶onych. Zawarte w nich witaminy nie wyst臋puj膮 w postaci prowitamin, lecz s膮 aktywnymi zwi膮zkami chemicznymi i 艂atwo mo偶e doj艣膰 do ich nadmiernego nagromadzenia w organizmie, szczeg贸lnie przy stosowaniu w d艂u偶szym okresie czasu. Skutki zbyt du偶ej dawki r贸偶nych witamin powoduj膮 zesp贸艂 objaw贸w do kt贸rych zaliczamy:

  • niedokrwisto艣膰
  • zaburzenia czynno艣ci przewodu pokarmowego
  • uczucie zm臋czenia i os艂abienia
  • 艣wi膮d
  • zw艂贸knienie w膮troby
  • depresj臋.

Kluczem do zachowania r贸wnowagi substancji egzogennych w organizmie jest stosowna dieta (po艂膮czona z odpowiednimi nawykami 偶ywieniowymi) i regularny wysi艂ek fizyczny. Zar贸wno sk艂ad naszych posi艂k贸w jak i formy aktywno艣ci sportowej, zale偶膮 m.in. od wieku i p艂ci. Inaczej b臋dzie wygl膮da艂 prawid艂owy proces 偶ywieniowy nastolatka w wieku dojrzewania, a inaczej osoby starszej o siedz膮cym trybie 偶ycie. Osob膮, kt贸ra jest w stanie przedstawi膰 dok艂adny jad艂ospis dostosowany do danego organizmu jest dietetyk.

Popularnym, wsp贸艂czesnym zagadnieniem s膮 suplementy diety, bardzo cz臋sto mylnie postrzegane jako panaceum na wszelkie niedobory substancji egzogennych. Tymczasem podstawowym zadaniem suplement贸w diety (niezale偶nie od ich postaci) jest uzupe艂nianie witamin i mikroelement贸w. Postrzeganie suplementacji jako jedynego, lub g艂贸wnego 藕r贸d艂a witamin mo偶e mie膰 przykry fina艂. Istnieje bowiem ryzyko, i偶 zachwiejemy delikatn膮 r贸wnowag臋 ustrojow膮, przekraczaj膮c dozwolone normy lub doprowadzaj膮c do niedobor贸w. Z drugiej strony, suplementacja w pewnych sytuacjach, mo偶e okaza膰 si臋 wa偶nym elementem utrzymania organizmu w dobrej kondycji:

  • osoby w trakcie rekonwalescencji szczeg贸lnie po d艂ugotrwa艂ej antybiotykoterapii
  • kobiety ci臋偶arne i matki karmi膮ce piersi膮
  • osoby cierpi膮ce na osteoporoz臋
  • niemowl臋ta i noworodki (odr臋bne zalecenia suplementacji witaminy D i K dla niemowl膮t karmionych piersi膮 i karmionych mlekiem modyfikowanym).

Organizm ludzki to z艂o偶ony uk艂ad 鈥 podtrzymanie jego dzia艂ania zale偶ne jest mi臋dzy innymi od dostarczenia odpowiednich sk艂adnik贸w z zewn膮trz. Witaminy stanowi膮 wi臋c wa偶ny element wi臋kszej ca艂o艣ci. Ich niedob贸r, jak i nadmiar mo偶e wyp艂ywa膰 na samopoczucie, urod臋, a nawet zdrowie.Warto o tym pami臋ta膰.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00