mgr farmacji Justyna Krawczyk

Wszystko o cholesterolu

Co to jest cholesterol i jaka jest jego rola w naszym organizmie?
Cholesterol jest zwi─ůzkiem t┼éuszczowym, kt├│ry kr─ů┼╝y we krwi w po┼é─ůczeniu z bia┼ékami, odpowiadaj─ůcymi za jego transport po naszym organizmie. W ten spos├│b powstaj─ů cz─ůsteczki zwane lipoproteinami, ich centraln─ů cz─Ö┼Ť─ç stanowi cholesterol i tr├│jglicerydy, a otoczk─Ö stanowi─ů bia┼éka. Nasz organizm sam wytwarza pewn─ů cz─Ö┼Ť─ç tej substancji, a reszta dostarczana jest z pokarmem, g┼é├│wnie pochodzenia zwierz─Öcego, gdy┼╝ w ro┼Ťlinach, owocach, warzywach, ziarnach zb├│┼╝ nie wyst─Öpuje. Powszechnie pokutuje przekonanie, ┼╝e cholesterol jest zwi─ůzkiem niebezpiecznym dla zdrowia i ┼╝ycia cz┼éowieka, ale to nie substancja sama w sobie jest szkodliwa, lecz jej zbyt wysoki poziom, a w┼éa┼Ťciwie nieodpowiedni stosunek frakcji HDL do LDL.
Organizm produkuje ok. 0,5-1,0 g cholesterolu na dob─Ö i to wystarcza do zaspokojenia potrzeb. G┼é├│wnie produkowany jest w w─ůtrobie, ale tak┼╝e w jelicie cienkim i sk├│rze. Cholesterol jest niezb─Ödny do prawid┼éowego funkcjonowania organizmu cz┼éowieka, wyst─Öpuje w ka┼╝dej kom├│rce wchodz─ůc w sk┼éad struktury b┼éony kom├│rkowej, jest sk┼éadnikiem os┼éonek mielinowych nerw├│w. Przy jego udziale powstaj─ů hormony steroidowe, takie jak: progesteron, kortyzon, aldosteron, testosteron i estradiol, kt├│re odpowiedzialne s─ů za prawid┼éowe funkcjonowanie uk┼éadu p┼éciowego zar├│wno kobiet jak i m─Ö┼╝czyzn. Ponadto przy jego udziale powstaj─ů kwasy ┼╝├│┼éciowe, kt├│re odpowiedzialne s─ů za prawid┼éowe procesy trawienia. Cholesterol jest tak┼╝e niezb─Ödny do produkcji i przyswajania witaminy D, odpowiedzialnej za stan naszego uk┼éadu kostnego.
Czym jest tzw. ÔÇ×dobryÔÇŁ i ÔÇ×z┼éyÔÇŁ cholesterol?
Cholesterol jest t┼éuszczem, w zwi─ůzku z czym nie rozpuszcza si─Ö we krwi, aby by─ç transportowany po ca┼éym organizmie musi po┼é─ůczy─ç si─Ö z bia┼ékami, tworz─ů si─Ö lipoproteiny. Powstaj─ů dwa g┼é├│wne typy:

  • lipoproteina o ma┼éej g─Östo┼Ťci ÔÇô LDL
  • lipoproteina o du┼╝ej g─Östo┼Ťci ÔÇô HDL

R├│┼╝ni─ů si─Ö one mi─Ödzy sob─ů stosunkiem t┼éuszczu do bia┼éka w ka┼╝dej cz─ůsteczce. LDL zawiera wi─Öcej t┼éuszczu jest wi─Öc g┼é├│wnym no┼Ťnikiem cholesterolu w organizmie. Cz─ůsteczki LDL okre┼Ťlane s─ů powszechnie jako ÔÇ×z┼éyÔÇŁ, a HDL jako ÔÇ×dobryÔÇŁ cholesterol. Frakcja LDL jest odpowiedzialna za dostarczanie cholesterolu do kom├│rek, pobiera ona jednak tylko tyle cholesterolu ile potrzebuje, a nadmiar wychwytywany jest przez frakcj─Ö HDL i transportowany do w─ůtroby. Tutaj z cz─Ö┼Ťci produkowane s─ů kwasy ┼╝├│┼éciowe, a reszta ÔÇô je┼╝eli nie jest zbyt du┼╝a ÔÇô ulega rozk┼éadowi i jest wydalana z organizmu przez jelito cienkie i grube. HDL usuwa r├│wnie┼╝ nadmiar cholesterolu z p┼éytek mia┼╝d┼╝ycowych, dzi─Öki czemu op├│┼║nia ich narastanie. Wiemy ju┼╝ zatem dlaczego HDL jest ÔÇ×dobryÔÇŁ. Z kolei LDL, gdy jest go zbyt du┼╝o gromadzi si─Ö w ┼Ťcianach t─Ötnic i rozpoczyna proces powstawania blaszki mia┼╝d┼╝ycowej, kt├│ra mo┼╝e przyczyni─ç zawa┼éu mi─Ö┼Ťnia sercowego b─ůd┼║ udaru m├│zgu, dlatego zyska┼é miano ÔÇ×z┼éegoÔÇŁ cholesterolu. Wysoki poziom frakcji LDL z regu┼éy ┼Ťwiadczy o zwi─Ökszonym ryzyku choroby niedokrwiennej serca.

Ciekawe jest to, ┼╝e ka┼╝da z tych frakcji jest nam potrzebna, ÔÇ×z┼éyÔÇŁ cholesterol bowiem wi─ů┼╝e i transportuje wolne cz─ůsteczki cholesterolu do kom├│rek narz─ůd├│w naszego cia┼éa, a ÔÇ×dobryÔÇŁ zabiera nadmiar cholesterolu z kom├│rek i transportuje do w─ůtroby gdzie jest metabolizowany. Wniosek wynika z tego taki, i┼╝ aby nasz organizm funkcjonowa┼é bez problem├│w potrzeba du┼╝ego st─Ö┼╝enia HDL i niskiego LDL.

Jakie powinien być prawidłowy poziom cholesterolu?
Cholesterol mierzony jest miligramach na decylitr krwi (md/dl) oraz w milimolach na litr (mmol/l). O prawid┼éowym poziomie cholesterolu we krwi m├│wi si─Ö wtedy, gdy ca┼ékowity cholesterol jest ni┼╝szy ni┼╝ 200 mg/dl (ok. 5 mmol/l), a frakcja HDL (tzw. ÔÇ×dobryÔÇŁ cholesterol) wynosi 40 mg/dl (ok. 1 mmol/l) lub jest wy┼╝sza. St─Ö┼╝enia LDL powinno by─ç ni┼╝sze ni─ç 135 mg/dl (ok. 3,37 mmol/l).
Lekarze nie zalecaj─ů d─ů┼╝enia do uzyskania jak najni┼╝szego poziomu cholesterolu we krwi, ale do uzyskania odpowiednich warto┼Ťci HDL i LDL, gdy┼╝ ka┼╝da z tych frakcji jest nam potrzebna, aby nasz organizm funkcjonowa┼é bez problem├│w potrzeba du┼╝ego st─Ö┼╝enia HDL i niskiego LDL. Pierwsze badanie poziomu cholesterolu zalecane jest ok. 20 roku ┼╝ycia, a ka┼╝de kolejne raz na 3-5 lat, natomiast po uko┼äczeniu 40 roku ┼╝ycia, co 2 lata. Co roku powinni bada─ç si─Ö cukrzycy, palacze, pacjenci z nadci┼Ťnieniem, a tak┼╝e osoby, u kt├│rych choroby serca s─ů dziedziczne.
Czym mo┼╝e grozi─ç zbyt wysoki poziom cholesterolu?
Zaburzenia przemiany materii polegaj─ůce na zbyt wysokim poziomie cholesterolu nazywane s─ů hipercholesterolemi─ů. Bardzo cz─Östo do pewnego etapu przebiega ona bezobjawowo. Po pewnym czasie dochodzi do odk┼éadania si─Ö z┼éog├│w cholesterolu w ┼Ťcianach t─Ötnic, a to prowadzi do mia┼╝d┼╝ycy. T─Ötnice staj─ů si─Ö mniej elastyczne, a ich przekr├│j si─Ö zmniejsza. Dotyczy to g┼é├│wnie t─Ötnic wie┼äcowych, kt├│re odpowiedzialne s─ů za transportowanie tlenu i krwi do serca. Prowadzi to do niedotlenienia mi─Ö┼Ťnia sercowego, kt├│re mo┼╝e objawia─ç si─Ö b├│lem w klatce piersiowej. Zw─Ö┼╝enia ┼Ťwiat┼éa t─Ötnicy mo┼╝e r├│wnie┼╝ doprowadzi─ç do zaczopowania jej przez zakrzep, co z kolei blokuje przep┼éyw krwi i mo┼╝e spowodowa─ç zawa┼é serca. Jednym s┼éowem podwy┼╝szony poziom cholesterolu mo┼╝e przyczyni─ç si─Ö do rozwoju choroby wie┼äcowej. Mia┼╝d┼╝yca dotyczy r├│wnie┼╝ naczy┼ä obwodowych i m├│zgowych, zaczopowanie naczy┼ä w m├│zgu mo┼╝e prowadzi─ç do udaru. Zmiany mia┼╝d┼╝ycowe powstaj─ů r├│wnie┼╝ w innych organach, powoduj─ůc np. niedokrwienie ko┼äczyn lub uszkodzenie siatk├│wki oka. Niestety mia┼╝d┼╝ycy nie mo┼╝na wyleczy─ç, mo┼╝na jedynie spowolni─ç jej post─Öpowanie do minimum, ograniczaj─ůc spo┼╝ywanie zbyt du┼╝ej ilo┼Ťci posi┼ék├│w bogatych w cholesterol, przestaj─ůc pali─ç wyroby tytoniowe oraz zwi─Ökszaj─ůc sw├│j dotychczasowy wysi┼éek fizyczny.
Jak zadbać o prawidłowy poziom cholesterolu we krwi?
W zwi─ůzku z zagro┼╝eniami, jakie niesie ze sob─ů podwy┼╝szony cholesterol bardzo wa┼╝ne jest zadbanie o utrzymanie jego poziomu w normie. Opr├│cz badania poziomu cholesterolu ca┼ékowitego, nale┼╝y bada─ç r├│wnie┼╝ frakcje LDL i HDL a tak┼╝e tr├│jglicerydy. Wykonane odpowiednio wcze┼Ťnie badania pozwalaj─ů wykry─ç zagro┼╝enie mia┼╝d┼╝yc─ů, a to z kolei powinno sk┼éoni─ç nas do zadbania o w┼éasne zdrowie poprzez zmian─Ö stylu ┼╝ycia, odpowiedni─ů diet─Ö i wprowadzenie do niego aktywno┼Ťci fizycznej. Niekiedy wystarczy niewielka zmiana stylu ┼╝ycia, a wyniki bada┼ä wracaj─ů do normy. Wiele zale┼╝y od diety, aczkolwiek ca┼ékowite wyeliminowanie z niej cholesterolu nie jest konieczne. Optymalna dzienna dawka w po┼╝ywieniu wynosi 200 mg, aby jej nie przekroczy─ç trzeba unika─ç t┼éustego mi─Ösa, podrob├│w, t┼éustych w─Ödlin, ┼╝├│┼étek jaj, mas┼éa, pe┼énego mleka, a tak┼╝e ┼╝ywno┼Ťci typu fast food. Unika─ç nale┼╝y tak┼╝e potraw sma┼╝onych na ma┼Ťle, smalcu, s┼éoninie czy twardych margarynach i bia┼éego pieczywa. Warto si─Ögn─ů─ç po bezpieczne w diecie niskocholesterolowej produkty zbo┼╝owe, oleje ro┼Ťlinne, odt┼éuszczone produkty mleczne, a tak┼╝e po warzywa, owoce, orzechy, nasiona ro┼Ťlin str─ůczkowych. Nieocenione s─ů ryby, kt├│re zawieraj─ů wielonienasycone kwasy t┼éuszczowe nale┼╝─ůce do rodziny omega-3. Trzeba w┼é─ůczy─ç do swojego jad┼éospisu kasze, ciemne pieczywo, p┼éatki owsiane, kt├│re zawieraj─ů b┼éonnik pokarmowy zmniejszaj─ůcy st─Ö┼╝enie cholesterolu we krwi. Mi─Öso warto gotowa─ç, dusi─ç, piec w folii lub na ruszcie. Kwasy te obni┼╝aj─ů poziom cholesterolu wytwarzanego przez w─ůtrob─Ö, a tak┼╝e zmniejszaj─ů poziom tr├│jgliceryd├│w, kt├│re r├│wnie┼╝ przyczyniaj─ů si─Ö do rozwoju mia┼╝d┼╝ycy. Jest to pierwsza metoda w walce z cholesterolem, drug─ů oczywi┼Ťcie jest zaordynowane przez lekarza leczenie farmakologiczne, kt├│re spowalnia proces twardnienia t─Ötnic i powstawania blaszek mia┼╝d┼╝ycowych. Leki (np. statyny) podaje si─Ö w├│wczas, gdy dieta nie doprowadza do obni┼╝enia do osi─ůgni─Öcia prawid┼éowych warto┼Ťci cholesterolu. Dieta i leki to jeszcze nie wszystko!

Uwaga! Bardzo wa┼╝ny w walce z cholesterolem jest ruch i ─çwiczenia fizyczne! Wystarczy d┼éugi spacer albo jazda na rowerze, tym bardziej, je┼╝eli borykamy si─Ö z nadwag─ů. Stosuj─ůc si─Ö do powy┼╝szych wskaza┼ä sami mo┼╝emy mie─ç bardzo du┼╝y wp┼éyw na popraw─Ö naszego stanu zdrowia i obni┼╝y─ç ryzyko mia┼╝d┼╝ycy i innych chor├│b kr─ů┼╝enia.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00

)