mgr farmacji Justyna Krawczyk

Wszystko o cholesterolu

Co to jest cholesterol i jaka jest jego rola w naszym organizmie?
Cholesterol jest zwi膮zkiem t艂uszczowym, kt贸ry kr膮偶y we krwi w po艂膮czeniu z bia艂kami, odpowiadaj膮cymi za jego transport po naszym organizmie. W ten spos贸b powstaj膮 cz膮steczki zwane lipoproteinami, ich centraln膮 cz臋艣膰 stanowi cholesterol i tr贸jglicerydy, a otoczk臋 stanowi膮 bia艂ka. Nasz organizm sam wytwarza pewn膮 cz臋艣膰 tej substancji, a reszta dostarczana jest z pokarmem, g艂贸wnie pochodzenia zwierz臋cego, gdy偶 w ro艣linach, owocach, warzywach, ziarnach zb贸偶 nie wyst臋puje. Powszechnie pokutuje przekonanie, 偶e cholesterol jest zwi膮zkiem niebezpiecznym dla zdrowia i 偶ycia cz艂owieka, ale to nie substancja sama w sobie jest szkodliwa, lecz jej zbyt wysoki poziom, a w艂a艣ciwie nieodpowiedni stosunek frakcji HDL do LDL.
Organizm produkuje ok. 0,5-1,0 g cholesterolu na dob臋 i to wystarcza do zaspokojenia potrzeb. G艂贸wnie produkowany jest w w膮trobie, ale tak偶e w jelicie cienkim i sk贸rze. Cholesterol jest niezb臋dny do prawid艂owego funkcjonowania organizmu cz艂owieka, wyst臋puje w ka偶dej kom贸rce wchodz膮c w sk艂ad struktury b艂ony kom贸rkowej, jest sk艂adnikiem os艂onek mielinowych nerw贸w. Przy jego udziale powstaj膮 hormony steroidowe, takie jak: progesteron, kortyzon, aldosteron, testosteron i estradiol, kt贸re odpowiedzialne s膮 za prawid艂owe funkcjonowanie uk艂adu p艂ciowego zar贸wno kobiet jak i m臋偶czyzn. Ponadto przy jego udziale powstaj膮 kwasy 偶贸艂ciowe, kt贸re odpowiedzialne s膮 za prawid艂owe procesy trawienia. Cholesterol jest tak偶e niezb臋dny do produkcji i przyswajania witaminy D, odpowiedzialnej za stan naszego uk艂adu kostnego.
Czym jest tzw. 鈥瀌obry鈥 i 鈥瀦艂y鈥 cholesterol?
Cholesterol jest t艂uszczem, w zwi膮zku z czym nie rozpuszcza si臋 we krwi, aby by膰 transportowany po ca艂ym organizmie musi po艂膮czy膰 si臋 z bia艂kami, tworz膮 si臋 lipoproteiny. Powstaj膮 dwa g艂贸wne typy:

  • lipoproteina o ma艂ej g臋sto艣ci 鈥 LDL
  • lipoproteina o du偶ej g臋sto艣ci 鈥 HDL

R贸偶ni膮 si臋 one mi臋dzy sob膮 stosunkiem t艂uszczu do bia艂ka w ka偶dej cz膮steczce. LDL zawiera wi臋cej t艂uszczu jest wi臋c g艂贸wnym no艣nikiem cholesterolu w organizmie. Cz膮steczki LDL okre艣lane s膮 powszechnie jako 鈥瀦艂y鈥, a HDL jako 鈥瀌obry鈥 cholesterol. Frakcja LDL jest odpowiedzialna za dostarczanie cholesterolu do kom贸rek, pobiera ona jednak tylko tyle cholesterolu ile potrzebuje, a nadmiar wychwytywany jest przez frakcj臋 HDL i transportowany do w膮troby. Tutaj z cz臋艣ci produkowane s膮 kwasy 偶贸艂ciowe, a reszta 鈥 je偶eli nie jest zbyt du偶a 鈥 ulega rozk艂adowi i jest wydalana z organizmu przez jelito cienkie i grube. HDL usuwa r贸wnie偶 nadmiar cholesterolu z p艂ytek mia偶d偶ycowych, dzi臋ki czemu op贸藕nia ich narastanie. Wiemy ju偶 zatem dlaczego HDL jest 鈥瀌obry鈥. Z kolei LDL, gdy jest go zbyt du偶o gromadzi si臋 w 艣cianach t臋tnic i rozpoczyna proces powstawania blaszki mia偶d偶ycowej, kt贸ra mo偶e przyczyni膰 zawa艂u mi臋艣nia sercowego b膮d藕 udaru m贸zgu, dlatego zyska艂 miano 鈥瀦艂ego鈥 cholesterolu. Wysoki poziom frakcji LDL z regu艂y 艣wiadczy o zwi臋kszonym ryzyku choroby niedokrwiennej serca.

Ciekawe jest to, 偶e ka偶da z tych frakcji jest nam potrzebna, 鈥瀦艂y鈥 cholesterol bowiem wi膮偶e i transportuje wolne cz膮steczki cholesterolu do kom贸rek narz膮d贸w naszego cia艂a, a 鈥瀌obry鈥 zabiera nadmiar cholesterolu z kom贸rek i transportuje do w膮troby gdzie jest metabolizowany. Wniosek wynika z tego taki, i偶 aby nasz organizm funkcjonowa艂 bez problem贸w potrzeba du偶ego st臋偶enia HDL i niskiego LDL.

Jakie powinien by膰 prawid艂owy poziom cholesterolu?
Cholesterol mierzony jest miligramach na decylitr krwi (md/dl) oraz w milimolach na litr (mmol/l). O prawid艂owym poziomie cholesterolu we krwi m贸wi si臋 wtedy, gdy ca艂kowity cholesterol jest ni偶szy ni偶 200 mg/dl (ok. 5 mmol/l), a frakcja HDL (tzw. 鈥瀌obry鈥 cholesterol) wynosi 40 mg/dl (ok. 1 mmol/l) lub jest wy偶sza. St臋偶enia LDL powinno by膰 ni偶sze ni膰 135 mg/dl (ok. 3,37 mmol/l).
Lekarze nie zalecaj膮 d膮偶enia do uzyskania jak najni偶szego poziomu cholesterolu we krwi, ale do uzyskania odpowiednich warto艣ci HDL i LDL, gdy偶 ka偶da z tych frakcji jest nam potrzebna, aby nasz organizm funkcjonowa艂 bez problem贸w potrzeba du偶ego st臋偶enia HDL i niskiego LDL. Pierwsze badanie poziomu cholesterolu zalecane jest ok. 20 roku 偶ycia, a ka偶de kolejne raz na 3-5 lat, natomiast po uko艅czeniu 40 roku 偶ycia, co 2 lata. Co roku powinni bada膰 si臋 cukrzycy, palacze, pacjenci z nadci艣nieniem, a tak偶e osoby, u kt贸rych choroby serca s膮 dziedziczne.
Czym mo偶e grozi膰 zbyt wysoki poziom cholesterolu?
Zaburzenia przemiany materii polegaj膮ce na zbyt wysokim poziomie cholesterolu nazywane s膮 hipercholesterolemi膮. Bardzo cz臋sto do pewnego etapu przebiega ona bezobjawowo. Po pewnym czasie dochodzi do odk艂adania si臋 z艂og贸w cholesterolu w 艣cianach t臋tnic, a to prowadzi do mia偶d偶ycy. T臋tnice staj膮 si臋 mniej elastyczne, a ich przekr贸j si臋 zmniejsza. Dotyczy to g艂贸wnie t臋tnic wie艅cowych, kt贸re odpowiedzialne s膮 za transportowanie tlenu i krwi do serca. Prowadzi to do niedotlenienia mi臋艣nia sercowego, kt贸re mo偶e objawia膰 si臋 b贸lem w klatce piersiowej. Zw臋偶enia 艣wiat艂a t臋tnicy mo偶e r贸wnie偶 doprowadzi膰 do zaczopowania jej przez zakrzep, co z kolei blokuje przep艂yw krwi i mo偶e spowodowa膰 zawa艂 serca. Jednym s艂owem podwy偶szony poziom cholesterolu mo偶e przyczyni膰 si臋 do rozwoju choroby wie艅cowej. Mia偶d偶yca dotyczy r贸wnie偶 naczy艅 obwodowych i m贸zgowych, zaczopowanie naczy艅 w m贸zgu mo偶e prowadzi膰 do udaru. Zmiany mia偶d偶ycowe powstaj膮 r贸wnie偶 w innych organach, powoduj膮c np. niedokrwienie ko艅czyn lub uszkodzenie siatk贸wki oka. Niestety mia偶d偶ycy nie mo偶na wyleczy膰, mo偶na jedynie spowolni膰 jej post臋powanie do minimum, ograniczaj膮c spo偶ywanie zbyt du偶ej ilo艣ci posi艂k贸w bogatych w cholesterol, przestaj膮c pali膰 wyroby tytoniowe oraz zwi臋kszaj膮c sw贸j dotychczasowy wysi艂ek fizyczny.
Jak zadba膰 o prawid艂owy poziom cholesterolu we krwi?
W zwi膮zku z zagro偶eniami, jakie niesie ze sob膮 podwy偶szony cholesterol bardzo wa偶ne jest zadbanie o utrzymanie jego poziomu w normie. Opr贸cz badania poziomu cholesterolu ca艂kowitego, nale偶y bada膰 r贸wnie偶 frakcje LDL i HDL a tak偶e tr贸jglicerydy. Wykonane odpowiednio wcze艣nie badania pozwalaj膮 wykry膰 zagro偶enie mia偶d偶yc膮, a to z kolei powinno sk艂oni膰 nas do zadbania o w艂asne zdrowie poprzez zmian臋 stylu 偶ycia, odpowiedni膮 diet臋 i wprowadzenie do niego aktywno艣ci fizycznej. Niekiedy wystarczy niewielka zmiana stylu 偶ycia, a wyniki bada艅 wracaj膮 do normy. Wiele zale偶y od diety, aczkolwiek ca艂kowite wyeliminowanie z niej cholesterolu nie jest konieczne. Optymalna dzienna dawka w po偶ywieniu wynosi 200 mg, aby jej nie przekroczy膰 trzeba unika膰 t艂ustego mi臋sa, podrob贸w, t艂ustych w臋dlin, 偶贸艂tek jaj, mas艂a, pe艂nego mleka, a tak偶e 偶ywno艣ci typu fast food. Unika膰 nale偶y tak偶e potraw sma偶onych na ma艣le, smalcu, s艂oninie czy twardych margarynach i bia艂ego pieczywa. Warto si臋gn膮膰 po bezpieczne w diecie niskocholesterolowej produkty zbo偶owe, oleje ro艣linne, odt艂uszczone produkty mleczne, a tak偶e po warzywa, owoce, orzechy, nasiona ro艣lin str膮czkowych. Nieocenione s膮 ryby, kt贸re zawieraj膮 wielonienasycone kwasy t艂uszczowe nale偶膮ce do rodziny omega-3. Trzeba w艂膮czy膰 do swojego jad艂ospisu kasze, ciemne pieczywo, p艂atki owsiane, kt贸re zawieraj膮 b艂onnik pokarmowy zmniejszaj膮cy st臋偶enie cholesterolu we krwi. Mi臋so warto gotowa膰, dusi膰, piec w folii lub na ruszcie. Kwasy te obni偶aj膮 poziom cholesterolu wytwarzanego przez w膮trob臋, a tak偶e zmniejszaj膮 poziom tr贸jgliceryd贸w, kt贸re r贸wnie偶 przyczyniaj膮 si臋 do rozwoju mia偶d偶ycy. Jest to pierwsza metoda w walce z cholesterolem, drug膮 oczywi艣cie jest zaordynowane przez lekarza leczenie farmakologiczne, kt贸re spowalnia proces twardnienia t臋tnic i powstawania blaszek mia偶d偶ycowych. Leki (np. statyny) podaje si臋 w贸wczas, gdy dieta nie doprowadza do obni偶enia do osi膮gni臋cia prawid艂owych warto艣ci cholesterolu. Dieta i leki to jeszcze nie wszystko!

Uwaga! Bardzo wa偶ny w walce z cholesterolem jest ruch i 膰wiczenia fizyczne! Wystarczy d艂ugi spacer albo jazda na rowerze, tym bardziej, je偶eli borykamy si臋 z nadwag膮. Stosuj膮c si臋 do powy偶szych wskaza艅 sami mo偶emy mie膰 bardzo du偶y wp艂yw na popraw臋 naszego stanu zdrowia i obni偶y膰 ryzyko mia偶d偶ycy i innych chor贸b kr膮偶enia.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00