mgr fizjoterapii Katarzyna ┼╗ak

Mali stra┼╝nicy naszego zdrowia

Prawid┼éowe funkcjonowanie naszego organizmu jest uwarunkowane od wszystkich buduj─ůcych go sk┼éadnik├│w czyli: w─Öglowodan├│w, bia┼éek, t┼éuszczy, wody oraz witamin. Bardzo wa┼╝nymi elementami cia┼éa cz┼éowieka s─ů makro- i mikroelementy. Bez nich liczne, istotne dla ┼╝ycia reakcje nie mog┼éyby zaistnie─ç. Mog─ů one wyst─Öpowa─ç jako jony b─ůd┼║ stanowi─ç sk┼éadnik zwi─ůzku chemicznego.
Minera┼éy stanowi─ů nawet do 4 % naszego cia┼éa. W┼Ťr├│d wszystkich (46) zwi─ůzk├│w mineralnych wyr├│┼╝nia si─Ö 30, kt├│re s─ů nam niezb─Ödne do w┼éa┼Ťciwego funkcjonowania. Dzieli si─Ö je na makro- i mikroelementy.
Co to s─ů makroelementy?
Makroelementy (makrominera┼éy) s─ů to takie pierwiastki, kt├│rych dobowe zapotrzebowanie w diecie cz┼éowieka przekracza 100 mg. Bez nich nie jest mo┼╝liwy prawid┼éowy rozw├│j i funkcjonowanie cz┼éowieka. Wyr├│┼╝niamy 12 makrominera┼é├│w, do kt├│rych nale┼╝─ů: wap┼ä, magnez, chlor, krzem, s├│d i potas oraz pierwiastki biogenne (wchodz─ůce w sk┼éad organizm├│w ro┼Ťlinnych i zwierz─Öcych) ÔÇô w─Ögiel, wod├│r, tlen, azot, siarka, fosfor. Ka┼╝dy z nich spe┼énia w organizmie kre┼Ťlone funkcje i role.
Wap┼ä uczestniczy w przewodzeniu impuls├│w nerwowych, skurczu mi─Ö┼Ťni, w regulacji procesu krzepni─Öcia krwi i rytmu serca. Stanowi r├│wnie┼╝ komponent wielu enzym├│w, a tak┼╝e wp┼éywa na kontrol─Ö ci┼Ťnienia t─Ötniczego. Jego niedob├│r powoduje skurcze mi─Ö┼Ťni, dr─Ötwienia i mrowienia r─ůk i st├│p, zwolnienie rytmu serca. Przy silnych niedoborach mo┼╝e dochodzi─ç do zaburze┼ä snu, krwotok├│w, z┼éama┼ä ko┼Ťci, a u dzieci do zaburzenia wzrostu. Nadmiar tego makroelementu skutkuje zaparciami, ko┼éataniem serca oraz zwi─Öksza ryzyko infekcji dr├│g moczowych.

Ciekawostka
Wap┼ä stanowi a┼╝ 2 % naszej masy cia┼éa, przy czym 99 % tej ilo┼Ťci zawarta jest w ko┼Ťciach i szkliwie z─Öb├│w.

Magnez bierze udzia┼é w procesie budowy ko┼Ťci i z─Öb├│w oraz przekazywania informacji nerwowo-mi─Ö┼Ťniowej, hamuje krzepni─Öcie krwi. Wp┼éywa r├│wnie┼╝ na termoregulacj─Ö oraz przemian─Ö materii. Bardzo rzadko dochodzi do nadmiaru tego makroelementu u cz┼éowieka, gdy┼╝ nieprzyswojona cz─Ö┼Ť─ç zostaje usuni─Öta wraz z moczem. Zbyt ma┼éa ilo┼Ť─ç tego minera┼éu prowadzi do zawrot├│w i b├│l├│w g┼éowy, ┼éamliwo┼Ťci paznokci, ko┼éatania serca, bezsenno┼Ťci czy te┼╝ ci─ůg┼éego uczucia zm─Öczenia, dodatkowo mog─ů pojawi─ç si─Ö skurcze mi─Ö┼Ťni.
Kolejnym minera┼éem jest chlor, kt├│ry wraz z jonami sodu i potasu jest odpowiedzialny za r├│wnowag─Ö wodno-mineraln─ů naszego organizmu. Jest r├│wnie┼╝ g┼é├│wnym sk┼éadnikiem wydzielin: sok├│w trawiennych ┼╝o┼é─ůdka i ┼Ťliny. Jego nadmiar prowadzi do niszczenia naturalnej flory bakteryjnej jelit, za┼Ť niedob├│r zmniejszonym ┼éaknieniem oraz os┼éabieniem.

Je┼╝eli chcesz dowiedzie─ç si─Ö jak─ů rol─Ö odgrywa witamina A i E, kliknij TUTAJ.

Krzem stanowi element buduj─ůcy tkank─Ö ┼é─ůczn─ů, dba tak┼╝e o elastyczno┼Ť─ç sk├│ry oraz stan naszych w┼éos├│w i paznokci. Stosuj─ůc diet─Ö ubog─ů w krzem nara┼╝amy si─Ö na przedwczesne starzenie sk├│ry oraz rozdwajaj─ůce si─Ö i kruche w┼éosy. Nadmiar tego minera┼éu usuwany jest z organizmu.

Informacje na temat roli WITAMIN w organizmie człowieka znajdziesz TUTAJ.

S├│d i potas odpowiadaj─ů za ca┼é─ů gospodark─Ö wodno-elektrolitow─ů organizmu, za jego r├│wnowag─Ö kwasowo-zasadow─ů oraz bior─ů udzia┼é w przewodnictwie nerw├│w. Nadmiar sodu przede wszystkim podwy┼╝sza ci┼Ťnienie krwi oraz wp┼éywa na choroby naczyniowe i cukrzyce, za┼Ť za ma┼éa jego ilo┼Ť─ç w diecie skutkuje uczuciem pragnienia, os┼éabienia oraz md┼éo┼Ťci. W przypadku potasu zbyt du┼╝e jego st─Ö┼╝enie powoduje mrowienie j─Özyka, skurcze mi─Ö┼Ťni oraz niemiarowo┼Ť─ç rytmu serca, a jego niedob├│r - skurcze jelit, zaburzenia koncentracji czy nerwowo┼Ť─ç.

Co nieco na temat WITAMINY C znajdziesz TUTAJ.

G┼é├│wn─ů rol─ů pierwiastk├│w biogennych jest budowanie wszystkich zwi─ůzk├│w organicznych naszego cia┼éa, czyli cukr├│w, t┼éuszczy oraz bia┼éek. Dodatkowo wod├│r i tlen bior─ů udzia┼é w procesach oksydoredukcyjnych. Azot buduje kwasy nukleinowe oraz barwniki np.: hemoglobin─Ö. Niedob├│r tych element├│w prowadzi do ┼Ťmierci organizmu w wyniku g┼éodu, odwodnienia lub uduszenia.
Słów kilka o mikroelementach...
Opr├│cz makroelement├│w w naszym ciele znajduj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ mikroelementy (mikrosk┼éadniki, pierwiastki ┼Ťladowe). Wyst─Öpuj─ů one w organizmie cz┼éowieka w bardzo ma┼éych ilo┼Ťciach. Zapotrzebowanie na mikrosk┼éadniki jest niewielkie i wynosi poni┼╝ej 100 mg na dob─Ö. Pierwiastk├│w ┼Ťladowych w naszym organizmie jest 14, najwa┼╝niejsze z nich to: ┼╝elazo, selen, mangan, jod, cynk, mied┼║, fluor oraz bor. Ich obecno┼Ť─ç zapewnia prawid┼éowy przebieg proces├│w fizjologicznych, a tak┼╝e w┼éa┼Ťciw─ů regulacj─Ö czynno┼Ťci narz─ůd├│w.
┼╗elazo jest g┼é├│wnym sk┼éadnikiem hemoglobiny oraz enzym├│w i bia┼éek, kt├│re bior─ů udzia┼é w metabolizmie organizmu. Zapewnia r├│wnie┼╝ prawid┼éowe funkcjonowanie naszej odporno┼Ťci. Przy niedoborze tego pierwiastka dochodzi do pojawienia si─Ö anemii. Natomiast niedob├│r pojawia si─Ö niezmiernie rzadko, gdy┼╝ prawid┼éowa dieta zapewnia jego odpowiedni─ů ilo┼Ť─ç. Nadmiar ┼╝elaza jest z organizmu usuwany.
Kolejny mikrosk┼éadnik ÔÇô selen wraz z witamin─ů E wzmacnia nasz─ů odporno┼Ť─ç. Eliminuje r├│wnie┼╝ wolne rodniki oraz zwi─Öksza witalno┼Ť─ç. Podobnie jak w przypadku ┼╝elaza z po┼╝ywieniem nie mo┼╝na dostarczy─ç zbyt du┼╝ej ilo┼Ťci tego pierwiastka, a nadmiar mo┼╝e si─Ö pojawi─ç przy zastosowaniu zbyt du┼╝ej ilo┼Ťci preparat├│w z selenem. Wtedy mo┼╝e doj┼Ť─ç do ┼éysienia, wypadania w┼éos├│w oraz nudno┼Ťci.

Dlaczego warto za┼╝ywa─ç preparaty zawieraj─ůce oleje rybie b─ůd┼║ wzbogaci─ç diet─Ö w ryby? Kiknij TUTAJ.

Mangan jest sk┼éadnikiem struktury ko┼Ťci i sk├│ry, a tak┼╝e korzystnie wp┼éywa na prawid┼éowe dzia┼éanie o┼Ťrodkowego uk┼éadu nerwowego. Za ma┼éa ilo┼Ť─ç manganu powoduje b├│le staw├│w, szumy w uszach, zm─Öczenie. Jego nadmiar odk┼éada si─Ö w w─ůtrobie, trzustce oraz jelitach.
Jedynym mikrosk┼éadnikiem, kt├│ry mo┼╝e by─ç dostarczony (opr├│cz drogi pokarmowej) powietrzem jest jod. Jest to element buduj─ůcy wa┼╝ne hormony - hormony tarczycy (tr├│jjodotyroksyny i tyroksyny). Niedob├│r jodu prowadzi do choroby tarczycy, jak─ů jest niedoczynno┼Ť─ç. Natomiast nadmiar usuwany jest z organizmu.
Mied┼║ wchodzi w sk┼éad wielu enzym├│w oraz uczestniczy m.in. regulacji ci┼Ťnienia krwi, pracy serca czy likwidacji stan├│w zapalnych. Wp┼éywa na prawid┼éowe funkcjonowanie uk┼éadu krwiotw├│rczego oraz na rozw├│j uk┼éadu nerwowego oraz regeneracj─Ö tkanki ┼é─ůcznej. Nadmiar miedzi w diecie skutkuje pojawieniem si─Ö anemii, zaburze┼ä w funkcjonowaniu uk┼éadu oddechowego czy te┼╝ zmian w w─ůtrobie. Niedob├│r miedzi obserwuje si─Ö rzadko.
Ostatnie dwa pierwiastki ┼Ťladowe to fluor i bor. Fluor w organizmie cz┼éowieka wyst─Öpuje pod postaci─ů fluorku wapnia, g┼é├│wnie w ko┼Ťciach i szkliwie z─Öb├│w. Odpowiada on za twardo┼Ť─ç szkliwa z─Öb├│w i przeciwdzia┼éa osteoporozie. Podobnie jak i przypadku miedzi niedob├│r fluoru wyst─Öpuje niezmiernie rzadko, natomiast zbyt du┼╝a ilo┼Ť─ç tego pierwiastka skutkuje fluoroz─ů z─Öb├│w. Bor natomiast jest odpowiedzialny za prawid┼éowe wsp├│┼édzia┼éanie innych pierwiastk├│w w organizmie cz┼éowieka. Wraz z wapniem, magnezem oraz witamin─ů D reguluje metabolizm, wzrost i rozw├│j tkanki kostnej oraz ma wp┼éyw na hamowanie procesu osteoporozy. Jego nadmiar powoduje spadek wapnia w surowicy krwi, za┼Ť niedob├│r utrudnia przyswajanie wapnia, fosforu i magnezu, co mo┼╝e prowadzi─ç do zrzeszotnienia ko┼Ťci.

Słów kilka o Kwasach omega-3... TUTAJ.

Gdzie szukać minerałów?
WAP┼â - sery ┼╝├│┼éte, sery bia┼ée, mleko, sardynki, rze┼╝ucha, jaja, kapusta, mi─Öso, ziemniaki, buraki, ro┼Ťliny str─ůczkowe, orzechy.
CHLOR - s├│l, sery ┼╝├│┼éte, w─Ödliny, ┼╝ywno┼Ť─ç solona.
MAGNEZ - m─ůka sojowa, kasza j─Öczmienna, orzechy, kasza gryczana, czekolada, kakao, pestki dyni, fasola, groch, kukurydza, soczewica, szpinak, m─ůka pe┼énoziarnista.
FOSFOR - produkty mleczne, mi─Öso, ryby, w─ůtroba, jaja, sery ┼╝├│┼éte, groch, pestki dyni, fasola, ziemniaki, pe┼éno-ziarniste produkty zbo┼╝owe, marchew.
POTAS - banany, morele, marchew, ziemniaki, brokuły, brukselka, kapusta, awokado, daktyle, orzechy, szpinak.
S├ôD - s├│l, ┼╝ywno┼Ť─ç produkowana z sodem.
┼╗ELAZO - mi─Öso, w─ůtroba, ryby, ┼╝├│┼étko, twar├│g, orzechy, mleko, warzywa str─ůczkowe, broku┼éy, szpinak, krewetki.
CYNK - chude mi─Öso i mleko, ┼╝├│┼étko, m─ůka pe┼énoziarnista, orzechy.
MIED┼╣ - ciel─Öcina, orzechy, warzywa str─ůczkowe, zbo┼╝a, dr├│b, w─ůtroba, ma┼é┼╝e, ryby, kasza gryczana, ┼╝├│┼étka.
MANGAN - orzechy, herbata, m─ůka pe┼énoziarnista, zielone warzywa, groszek, buraki, fasola, szpinak.
JOD - s├│l jodowana, ryby morskie, owoce morza, dro┼╝d┼╝e, cebula.
FLUOR - ryby morskie i produkty pochodzenia morskiego, czarna herbata, orzechy w┼éoskie, w─ůtroba, soja, mleko, ro┼Ťliny str─ůczkowe, woda mineralna.
SELEN - produkty morza, mi─Öso, kukurydza, m─ůka pe┼énoziarnista, warzywa str─ůczkowe.

ostatnia zmiana: 15.02.2023 00:00:00

)