Badanie krwi

udost臋pnij:

Jednym z najcz臋艣ciej zlecanych rutynowo bada艅 laboratoryjnych w gabinetach lekarskich jest badanie krwi. Jego wynik, po艂膮czony z wywiadem lekarskim, a tak偶e badaniem fizykalnym pozwala cz臋sto postawi膰 trafn膮 diagnoz臋.

Pierwsze pytanie, jakie powinni艣my sobie zada膰 to 鈥 czym tak naprawd臋 jest krew? Jest to rodzaj p艂ynnej tkanki 艂膮cznej, kr膮偶膮cej w organizmie cz艂owieka w tzw. 艂o偶ysku naczy艅 krwiono艣nych. Sk艂adaj膮 si臋 na ni膮 osocze oraz elementy morfotyczne 鈥 upostaciowane, czyli takie, kt贸re s膮 widoczne pod mikroskopem 鈥 krwinki czerwone, bia艂e i p艂ytki krwi.

W przypadku doros艂ego cz艂owieka obj臋to艣膰 krwi stanowi oko艂o 6 鈥 8 % masy cia艂a, zatem u osoby wa偶膮cej 70 kg znajduje si臋 oko艂o 5 litr贸w krwi.

Krew spe艂nia w naszym organizmie wiele wa偶nych funkcji:

  • transportuje tlen i dwutlenek w臋gla, bior膮ce udzia艂 w wymianie gazowej
  • dostarcza do narz膮d贸w sk艂adniki od偶ywcze, a odbiera z nich produkty przemiany materii
  • jest no艣nikiem hormon贸w, substancji przeka藕nikowych w organizmie
  • ma sw贸j udzia艂 w regulacji temperatury cia艂a
  • ma tak偶e funkcj臋 naprawcz膮 鈥 dzi臋ki w艂asno艣ci, jak膮 jest krzepliwo艣膰.

Na badanie nale偶y si臋 zg艂osi膰 najcz臋艣ciej rano, na czczo, po oko艂o 12 鈥 15 godzinnym powstrzymaniu si臋 od jedzenia i picia 鈥 dopuszczalne jest wypicie jedynie niewielkiej ilo艣ci wody. Czasami pacjent przed badaniem musi przyj膮膰 leki, ale takie sytuacje s膮 oczywi艣cie odpowiednio wcze艣niej omawiane indywidualnie z lekarzem zlecaj膮cym badanie.

Jest wiele sposob贸w pobierania krwi. Najcz臋艣ciej stosowanym jest pobranie z 偶y艂y ko艅czyny g贸rnej w okolicy zgi臋cia 艂okciowego. Mo偶e by膰 ono wykonane z pozycji le偶膮cej jak i siedz膮cej. Zdecydowanie rzadziej jest stosowane pobranie z grzbietu d艂oni lub przedramienia 鈥 takie okoliczno艣ci zachodz膮 na przyk艂ad w贸wczas, gdy jest potrzeba pobrania krwi co godzin臋, aby ustali膰 np. st臋偶enie leku. Wtedy w miejsce nak艂ucia wprowadza si臋 tzw. wenflon, dzi臋ki czemu nie trzeba co godzin臋 nak艂uwa膰 pacjenta. W przypadku noworodk贸w, ma艂ych dzieci wykorzystywane jest pobranie krwi w艂o艣niczkowej z p艂atka usznego lub opuszki palca (czwarty lub pi膮ty). Pierwsze dwie krople po naci臋ciu s膮 usuwane za pomoc膮 wacika, natomiast nast臋pne swobodnie sp艂ywaj膮ce s膮 zbierane do cieniutkich rurek szklanych lub za pomoc膮 mikropipet.

Badaj膮c pr贸bki krwi bierze si臋 pod uwag臋 sk艂ad element贸w upostaciowanych
(morfologia) jak i sk艂ad osocza. W morfologii krwi obwodowej okre艣la si臋 ilo艣ciowo:

Krwinki czerwone (RBC) 鈥 ich barwa pochodzi od zawartego w nich barwnika hemoglobiny, dzi臋ki kt贸remu s膮 w stanie transportowa膰 tlen, wzrost ich liczby (erytrocytoza) mo偶e by膰 spowodowany m.in. odwodnieniem organizmu czy d艂ugotrwa艂ym jego niedotlenieniem. Zdecydowanie cz臋艣ciej zdarza si臋 jednak spadek liczby RBC (erytropenia) nazywany te偶 niedokrwisto艣ci膮 鈥 jej przyczyny mog膮 by膰 r贸偶ne: utrata krwi, niedob贸r witaminy B12, kwasu foliowego, 偶elaza, czy choroby nerek, nowotwory.

Krwinki bia艂e (WBC, leukocyty) 鈥 s膮 to kom贸rki odporno艣ciowe, podzielono je na kilka podgrup, wa偶ny jest ich sk艂ad procentowy, a ka偶da zmiana w ich proporcji daje lekarzowi podstaw臋 do okre艣lenia schorzenia. Podwy偶szony poziom WBC mo偶e 艣wiadczy膰 o stanach zapalnych narz膮d贸w, zaka偶eniach, nowotworach, ale te偶 mo偶e by膰 ca艂kowicie fizjologiczn膮 odpowiedzi膮 organizmu na wysi艂ek fizyczny czy stres. Obni偶ony poziom WBC jest obserwowany w chorobach w膮troby, wirusowych, czy w wyniszczeniu organizmu. Wz贸r krwinek bia艂ych (wz贸r Schillinga):

  • Granulocyty oboj臋tnoch艂onne (neutrofile, NEUT) zwi臋kszona liczba w infekcjach bakteryjnych
  • Granulocyty kwasoch艂onne (eozynofile, EOS) zwi臋kszona liczba w chorobach paso偶ytniczych i alergiach
  • Granulocyty zasadoch艂onne (bazofile, BASO) niekiedy wzrasta ich poziom przy reakcjach alergicznych
  • Limfocyty (LYMPH) 鈥 odpowiadaj膮 za odpowied藕 obronn膮 organizmu, podwy偶szony poziom w przebiegu infekcji wirusowych i gru藕licy
  • Monocyty (MONO) to najwi臋ksze leukocyty, odgrywaj膮 wa偶n膮 rol臋 w zapocz膮tkowaniu reakcji immunologicznej

P艂ytki krwi (trombocyty, PLT) 鈥 bior膮 one udzia艂 w procesie krzepni臋cia krwi, dzi臋ki nim mo偶liwe jest hamowanie krwawienia. Zwi臋kszona ich liczba (trombocytoza) ma miejsce w ci臋偶kich chorobach infekcyjnych, krwotokach, nowotworach szpiku. Natomiast zmniejszenie ich liczby (trombopenia, ma艂op艂ytkowo艣膰) w bia艂aczkach czy jako skutek zniszczenia szpiku (po na艣wietlaniach czy terapii lekowej).

艁膮cznie z morfologi膮 krwi mierzy si臋 takie wska藕niki jak:

  • Hematokryt (HCT) 鈥 stosunek obj臋to艣ci czerwonych krwinek do obj臋to艣ci krwi pe艂nej, wzrost jego warto艣ci oznacza zmniejszenie zawarto艣ci tlenu we wdychanym powietrzu 鈥 co ma miejsce na du偶ych wysoko艣ciach w g贸rach lub utrudnienie wymiany gazowej w p艂ucach 鈥 do tego prowadz膮 niekt贸re choroby serca, albo te偶 znaczn膮 utrat臋 p艂yn贸w 鈥 na skutek silnego pocenia, biegunki, wymiot贸w. Spadek poziomu HCT ma miejsce w anemii.
  • St臋偶enie hemoglobiny (HGB) 鈥 jest ona niezb臋dna do transportowania tlenu przez krew, w jej sk艂ad wchodzi 偶elazo, a wi臋c dostarczanie 偶elaza ma kluczowe znaczenie dla prawid艂owego zaopatrzenia w tlen wszystkich kom贸rek organizmu. Obni偶one st臋偶enie zwi膮zane jest z anemi膮.
  • 艢rednia obj臋to艣膰 krwinki czerwonej (MCV)
  • 艢rednia zawarto艣膰 hemoglobiny w krwince (MCH)
  • 艢rednie st臋偶enie hemoglobiny w krwinkach (MCHC) te trzy ostatnie parametry pozwalaj膮 lekarzowi zdiagnozowa膰 rodzaj anemii.

Badanie sk艂adu osocza mo偶e nam natomiast dostarczy膰 informacji na temat st臋偶enia elektrolit贸w (chlor, s贸d, potas), st臋偶enia ko艅cowych produkt贸w przemiany azotowej w organizmie (mocznik, kwas moczowy, amoniak), st臋偶enia glukozy, bilirubiny, bia艂ek, hormon贸w, lek贸w, lipid贸w (cholesterol ca艂kowity oraz jego frakcje, tr贸jglicerydy), obecno艣ci specyficznych przeciwcia艂 czy marker贸w nowotworowych. Poza tym stosunkowo cz臋sto wykonywanym badaniem jest tzw. OB - czyli odczyn Biernackiego 鈥 polega ono na oznaczeniu szybko艣ci opadania krwinek czerwonych w osoczu w czasie jednej godziny. Pr贸bka krwi jest umieszczana w specjalnej wyskalowanej rurce, po godzinie odczytuje si臋 wysoko艣膰 osadu krwinek na dnie rurki. Podwy偶szony poziom OB 艣wiadczy tylko i wy艂膮cznie o tocz膮cym si臋 stanie zapalnym w organizmie, jest to, zatem
badanie nieswoiste, gdy偶 nie daje nam odpowiedzi na pytanie, o jaki rodzaj zapalenia chodzi. Obni偶enie warto艣ci OB stwierdza si臋 w przebiegu pewnych chor贸b krwi (niedokrwisto艣膰), serca i w膮troby.
Wska藕nikiem stanu zapalnego jest tak偶e poziom bia艂ka C-reaktywnego (CRP, bia艂ko ostrej fazy) informuje on o istnieniu i rozmiarze stanu zapalnego, jest podwy偶szony w chorobach nowotworowych, po odpowiednim leczeniu stosunkowo szybko jednak ulega normalizacji.
Nale偶y pami臋ta膰, i偶 r贸偶ne laboratoria mog膮 przyjmowa膰 normy, kt贸re nieznacznie r贸偶ni膮 si臋 od siebie, dlatego nale偶y zawsze bra膰 pod uwag臋 zakres referencyjny laboratorium, w kt贸rym wykonywano badanie. No i przede wszystkim, nie ka偶de odchylenie od normy oznacza chorob臋, a nie ka偶dy prawid艂owy wynik badania morfologicznego krwi pe艂ni臋 zdrowia. Analiz臋 wynik贸w bada艅 nale偶y zawsze pozostawi膰 w gestii lekarza prowadz膮cego.