mgr zdrowia publicznego Marta 艁uczy艅ska

Co to jest spirometria?

udost臋pnij:

Spirometria to proste i nieinwazyjne badanie, kt贸re w dos艂ownym t艂umaczeniu oznacza pomiar oddychania. Stosowane jest w diagnostyce przewlek艂ych chor贸b uk艂adu oddechowego szczeg贸lnie cz臋sto w rozpoznawaniu astmy i POChP.
Dzi臋ki spirometrii mo偶na zbada膰 czy pojemno艣膰 p艂uc jest taka jak膮 mo偶na oczekiwa膰 w danym wieku czy lepsza np. je艣li wcze艣niej uprawia艂o si臋 sport. Sytuacja mo偶e by膰 r贸wnie偶 odwrotna. Badanie to mo偶e wykaza膰, 偶e rezerwy p艂ucne s膮 mniejsze ni偶 spodziewane 鈥 co oznacza, 偶e nasze p艂uca s膮 starsze ni偶 nasz wiek kalendarzowy.

Wskazaniem do badania s膮: choroby uk艂adu oddechowego, operacje na mi膮偶szu p艂ucnym, monitorowanie leczenia chor贸b p艂uc. W przypadku tego badania teoretycznie nie ma ogranicze艅 wiekowych warunkiem jest jednak umiej臋tno艣膰 koordynacji wdechu i wydechu, a tym samym podj臋cie wsp贸艂pracy w tym zakresie badanego z osob膮 wykonuj膮c膮 spirometri臋.

Do przeciwwskaza艅 uniemo偶liwiaj膮cych wykonanie pomiaru zaliczymy: 艣wie偶y zawa艂 mi臋艣nia sercowego (przebyty w ostatnim miesi膮cu), t臋tniaki, 艣wie偶膮 operacj臋 okulistyczn膮, zwi臋kszone ci艣nienie wewn膮trzczaszkowe, krwioplucie o nieznanej etiologii, odm臋 op艂ucnow膮, obecno艣膰 stanu mog膮cego wp艂yn膮膰 na wiarygodno艣膰 uzyskanych wynik贸w (nudno艣ci, wymioty, sta艂y kaszel, zawroty g艂owy, zaburzenia rytmu serca,), stany po operacjach w obr臋bie jamy brzusznej lub klatki piersiowej.

Podczas badania spirometrycznego mierzy si臋 pojemno艣膰 p艂uc, czyli obj臋to艣膰 powietrza jak膮 mo偶na nabra膰 podczas najg艂臋bszego wdechu lub wydychaj膮c z p艂uc podczas najsilniejszego wydechu. Drug膮 cech膮 p艂uc badan膮 podczas spirometrii jest szybko艣膰 wydechu czyli maksymalna obj臋to艣膰 powietrza jak膮 badany wydycha podczas pierwszej sekundy gwa艂townego wydechu.

Obydwie te cechy mierzone s膮 za pomoc膮 urz膮dzenia o nazwie spirometr. Obecnie najmniejsze spirometry mo偶na ju偶 schowa膰 do kieszeni, ale w przychodni najprawdopodobniej spotkamy si臋 z du偶o wi臋kszym urz膮dzeniem pod艂膮czonym do komputera. Podczas badania aparat wylicza, czy wynik spirometrii jest prawid艂owy, a je艣li nie, to jaki jest ubytek sprawno艣ci p艂uc w procentach w stosunku do warto艣ci prawid艂owej zale偶nej od wieku, p艂ci i wzrostu badanego pacjenta. Spo艣r贸d wielu parametr贸w wyr贸偶nia si臋 3 najwa偶niejsze s艂u偶膮ce do prawid艂owej oceny wyniku:

  • pojemno艣膰 偶yciowa (VC),
  • nat臋偶ona obj臋to艣膰 wydechowa pierwszosekundowa (FEV1)
  • wzajemny stosunek procentowy wy偶ej wymienionych parametr贸w (FEV1/VC).

Na podstawie tych wska藕nik贸w mo偶na r贸偶nicowa膰 trzy podstawowe typy zaburze艅 wyst臋puj膮ce w chorobach uk艂adu oddechowego:

  • typ obturacyjny 鈥 mamy z nim do czynienia np. w przypadku gdy w p艂ucach znajduje si臋 艣luz, a oskrzela s膮 skurczone. Wtedy zaczerpni臋te powietrze ma trudno艣ci z wydostaniem si臋 na zewn膮trz podczas wydechu. Efekt ten sprawia, 偶e powietrze dostaje si臋 do p艂uc jednak nie mo偶e zosta膰 wymienione na 艣wie偶e. Prowadzi to do pogorszenia wydolno艣ci oddechowej. Znaczna obturacja mo偶e by膰 podejrzeniem astmy lub POChP jednak mo偶e to by膰 tak偶e objaw wielu innych chor贸b p艂uc.
  • typ restrykcyjny - mamy z nim do czynienia je艣li obj臋to艣膰 p艂uc, kt贸ra uczestniczy w procesie oddychania zmniejszy si臋. Restrykcja powstaje np. gdy choroba niszczy fragment p艂uca z powodu nowotworu, czy zapalenia. W zaawansowanej POChP zmiany obturacyjne posuni臋te s膮 tak daleko, 偶e powietrze uwi臋zione w p艂ucach wcale nie wymienia si臋 na 艣wie偶e.
  • typ mieszany (bardzo rzadki)

W diagnostyce r贸偶nicowej astmy oskrzelowej i POChP istotne znaczenie ma tzw. pr贸ba rozkurczowa czyli test odwracalno艣ci obturacji. Wykonuje si臋 wtedy dwa badania spirometryczne 鈥 pierwsze wyj艣ciowe i nast臋pne w 15 minut po inhalacji leku rozszerzaj膮cego oskrzela. Mo偶na tak偶e stosowa膰 鈥瀟esty prowokacyjne鈥, polegaj膮ce na podaniu inhalacyjnie alergenu (na kt贸ry osoba jest uczulona, co wywo艂uje reakcje astmatyczne) i spirometrycznej rejestracji przebiegu ewentualnego ataku astmatycznego.

Przygotowanie i przebieg badania

Warto艣膰 diagnostyczna badania spirometrycznego zale偶na jest od w艂a艣ciwego przygotowania pacjenta, a tak偶e prawid艂owego sposobu wykonania badania i jego oceny. Powinni艣my pami臋ta膰 zatem o nast臋puj膮cych zasadach:
Przed badaniem nale偶y :
1) Powstrzyma膰 si臋 od: wi臋kszego wysi艂ku fizycznego (30 minut), palenia papieros贸w
(1 godzina), spo偶ycia obfitego posi艂ku oraz niekt贸rych napoj贸w takich jak: alkohol, mocna herbata, kawa, czy cola (2 godziny)
2) odstawi膰 leki na co najmniej (po uprzedniej konsultacji z lekarzem):

  • 8 godz. 鈥 wziewne 尾-mimetyki i cholinolityki kr贸tko-dzia艂aj膮ce,
  • 12 godz. 鈥 kr贸tkodzia艂aj膮ca teofilina i kr贸tkodzia艂aj膮ce 尾-mimetyki,
  • 24 godz. - d艂ugodzia艂aj膮ce 尾-mimetyki wziewne i doustne, d艂ugodzia艂aj膮ca teofilina, leki antyleukotrienowe,
  • 7 dni 鈥 tiotropium.

3) ubra膰 si臋 w odzie偶 nie krepuj膮ca ruch贸w.
W trakcie badania powinni艣my:

  • przyj膮膰 prawid艂ow膮 pozycj臋 cia艂a (zwykle siedz膮ca, wyprostowana)
  • szczelnie obj膮膰 ustami ustnik (niestabilne protezy z臋bowe nale偶y wyj膮膰), skrzyde艂ka nosa powinny by膰 zaci艣ni臋te specjalnym klipsem, aby unikn膮膰 uciekania powietrza przez nos.


Podczas badania prowadz膮ca je osoba poprosi pacjenta o wci膮gni臋cie powietrza do p艂uc. Nast臋pnie pacjent z najwi臋ksz膮 mo偶liw膮 szybko艣ci膮 i si艂膮 wydmuchuje ca艂e powietrze z p艂uc do aparatu. Wysi艂ek wydechowy badanego zar贸wno wdech jak i wydech powinien by膰 maksymalny. Wydech powinien trwa膰 co najmniej 6 sekund. Poniewa偶 nie jest 艂atwo za pierwszym razem wykona膰 poprawnie badanie spirometryczne, zazwyczaj powtarza si臋 je kilka razy.