mgr farmacji Aneta Bagrowska

Dna moczanowa

udost臋pnij:

Dna moczanowa to choroba zapalna staw贸w dotykaj膮ca ok. 7% m臋偶czyzn w wieku > 65 lat oraz ok. 3% kobiet w wieku ok. 85 lat. W surowicy chorych daje si臋 zaobserwowa膰 podwy偶szony poziom kwasu moczowego, kt贸ry jest w organizmie ludzkim ostatnim ogniwem w przemianie puryn. Zwi膮zek ten jest odk艂adany w postaci soli sodowej w p艂ynie stawowym, tkankach oko艂ostawowych, a w przypadkach bardziej zaawansowanej postaci choroby w obr臋bie ma艂偶owin usznych, nerek i innych narz膮d贸w. W zale偶no艣ci od zaj臋tego chorobowo stawu zmianom zapalnym nadano konkretne nazwy:

  • podagra - gdy zaatakowany zostanie staw 艣r贸dstopno鈥損aliczkowy palucha (najcz臋艣ciej wyst臋puj膮cy)
  • chiragra - zapalenie staw贸w w obr臋bie r臋ki
  • gonagra - zapalenie stawu kolanowego
  • omagra - zapalenie stawu barkowego

Choroba ta jest rozpoznawana na podstawie okre艣lenia st臋偶enia kwasu moczowego w organizmie, podczas wywiadu 鈥 a w nim charakterystycznych napad贸w b贸lowych zaj臋tego stawu oraz dla potwierdzenia diagnozy, wykazanie obecno艣ci kryszta艂贸w moczanu sodu w p艂ynie stawowym lub te偶 aspiracie z guzka dnawego.
Przyczyny
Hiperurykemia (zwi臋kszone st臋偶enie kwasu moczowego w surowicy) mo偶e mie膰 charakter pierwotny i wt贸rny, zar贸wno w jednym jak i drugim przypadku mo偶e dochodzi膰 do zwi臋kszonego wytwarzania, jak i do upo艣ledzonego wydalania kwasu moczowego. Poza tym, do hiperurykemii mo偶e doprowadzi膰 stosowanie diety bogatej w puryny i / lub fruktoz臋 lub te偶 spo偶ywanie alkoholu.
Okresy dny moczanowej:

  • bezobjawowa hiperurykemia
  • napady ostrego zapalenia staw贸w
  • okresy mi臋dzynapadowe
  • dna przewlek艂a

Hiperurykemia bezobjawowa to okres, kt贸ry mo偶e trwa膰 wiele lat, natomiast tylko u kilkunastu procent pacjent贸w staje si臋 przyczyn膮 dny. W przebiegu choroby bardzo dokuczliwe dla pacjenta s膮 napady ostrego zapalenia staw贸w. Objawiaj膮 si臋 nag艂ym, silnym b贸lem, obrz臋kiem, uczuciem gor膮ca i tkliwo艣ci膮 zaj臋tego stawu. Priorytetem staje si臋 wtedy u艣mierzenie b贸lu, poza tym mo偶na ob艂o偶y膰 chory staw woreczkiem z kostkami lodu, oczywi艣cie stosuj膮c barier臋 cho膰by z r臋cznika. Pomaga to zmniejszy膰 obrz臋k. Nieleczone napady dny mijaj膮 po ok. 3 tygodniach. Pocz膮tkowo wyst臋puj膮 raz na rok 鈥 dwa lata, lecz stopniowo zaczynaj膮 powtarza膰 si臋 coraz cz臋艣ciej. Powoli rozwija si臋 przewlek艂y stan zapalny wielu staw贸w, a w tkankach tworz膮 si臋 guzki dnawe. W czasie napadu dny lekami stosowanymi s膮 kolchicyna i niesteroidowe leki przeciwzapalne, rzadko podaje si臋 glikokortykosteroidy dostawowo 鈥 ale tylko u biorc贸w przeszczep贸w w przypadku, gdy zaj臋ty jest jeden lub dwa stawy. Pomi臋dzy napadami dny nale偶y stosowa膰 odpowiedni膮 diet臋, tzn wykluczaj膮c膮 puryny i fruktoz臋, a tak偶e nale偶y unika膰 czynnik贸w wywo艂uj膮cych napad dny (alkohol, urazy, zabieg operacyjny, du偶y wysi艂ek fizyczny, nadmiar puryn 鈥 czyli nieodpowiednia dieta). Post臋powanie terapeutyczne w przypadku dny przewlek艂ej ma na celu utrzymanie st臋偶enia kwasu moczowego w surowicy poni偶ej warto艣ci 6mg/dl (360碌mol/l).
W tym celu stosowane s膮 3 grupy preparat贸w:

  • hamuj膮ce powstawanie kwasu moczowego (allopurynol)
  • nasilaj膮ce wydalanie przez nerki (leki moczanop臋dne)
  • powoduj膮ce przemiany do alantoiny (preparaty urykazy).

Wa偶nym uzupe艂nieniem leczenia farmakologicznego jest dieta. Poniewa偶 kwas moczowy powstaje w organizmie z rozpadu zwi膮zk贸w purynowych, zaleca si臋 pacjentom stosowanie diety ubogopurynowej. Posi艂ki nale偶y jada膰 regularnie, przy czym ostatni 3-4 godziny przed snem, poniewa偶 w nocy podczas snu kumuluje si臋 w ustroju kwas moczowy. Nale偶y ograniczy膰 spo偶ycie potraw, kt贸re s膮 bogate w zwi膮zki purynowe oraz bardzo t艂ustych, kt贸re powoduj膮 wzrost ilo艣ci cia艂 ketonowych, hamuj膮cych z kolei wydalanie kwasu moczowego przez nerki. Do takich nale偶膮: mi臋so, podroby, wywary i sosy mi臋sne, galarety mi臋sne, sardynki, 艣ledzie, ro艣liny str膮czkowe (groch, fasola, soczewica, b贸b), kawa, mocna herbata, czekolada, kakao, alkohol 鈥 zw艂aszcza piwo. Je艣li chodzi o pokarmy, kt贸re mo偶na spo偶ywa膰 to znajd膮 si臋 w艣r贸d nich: mleko i ca艂a gama jego przetwor贸w (kefir, jogurt, ma艣lanka, bia艂y ser, twaro偶ek), jaja, mi贸d, d偶em, ry偶, owoce, kasze, jarzyny (za wyj膮tkiem ro艣lin str膮czkowych wspomnianych wcze艣niej), ryby 鈥 halibut, tu艅czyk, 艂oso艣.
Potrawy nale偶y gotowa膰 w wodzie lub na parze, nie wolno sma偶y膰, piec ani dusi膰.

Pami臋taj!
Nale偶y du偶o pi膰 鈥 przynajmniej 2 litry p艂yn贸w dziennie, mo偶e to by膰 s艂aba! herbata, kompot czy wody mineralne 鈥 zw艂aszcza takie, kt贸re maj膮 w艂a艣ciwo艣ci alkalizuj膮ce, czyli b臋d膮 pomaga艂y usuwa膰 nadmiar kwasu moczowego z organizmu np. pochodz膮ce z uzdrowisk 鈥濲an鈥, 鈥濲贸zef鈥, 鈥濵arysie艅ka鈥. Podczas napadu dny nale偶y bezwzgl臋dnie wykluczy膰 z diety mi臋so, a zastosowa膰 diet臋 bazuj膮c膮 na kleiku i owocach.

Wa偶ne jest tak偶e, aby chorzy na dn臋 moczanow膮 leczyli schorzenia wsp贸艂istniej膮ce, a przede wszystkim, je艣li taka wyst臋puje, podj臋li walk臋 z oty艂o艣ci膮. Jednak musi to nast膮pi膰 pod kontrol膮 dietetyka, ze wzgl臋du na to, i偶 g艂odzenie mo偶e wywo艂a膰 cz臋stsze napady dny. St膮d te偶 odchudzanie musi przebiega膰 powoli, a spadek masy cia艂a nie mo偶e by膰 wi臋kszy ni偶 0,5 kg na tydzie艅.