mgr farmacji Aneta Bagrowska

Rany przewlek艂e i ich zaopatrywanie

udost臋pnij:

Rany przewlek艂e to takie, w kt贸rych mimo prawid艂owego zaopatrzenia i leczenia nie rozpoczynaj膮 si臋 procesy gojenia w okresie 8 tygodni. Rozwijaj膮 si臋 z zaka偶onych czy 藕le zaopatrzonych ran ostrych lub te偶 s膮 skutkiem schorze艅 og贸lnoustrojowych wyst臋puj膮cych u pacjenta np. cukrzycy czy niewydolno艣ci 偶ylnej. Proces ich gojenia mo偶e trwa膰 nawet do kilkunastu miesi臋cy, przy czym nieleczone mog膮 skutkowa膰 powa偶nymi powik艂aniami mi臋dzy innymi seps膮. Ze wzgl臋du na spos贸b powstania mo偶na je podzieli膰 na:


  • Rany o pod艂o偶u czynno艣ciowym 鈥 owrzodzenie 偶ylne, w przebiegu przewlek艂ej niewydolno艣ci 偶ylnej, tworz膮ce si臋 na podudziu, nad kostk膮 przy艣rodkow膮, a im bardziej zaawansowane stadium choroby, tym obejmuj膮 one wi臋ksz膮 powierzchni臋 podudzia. Drugim rodzajem jest owrzodzenie t臋tnicze powstaj膮ce na skutek przew臋偶enia 艣wiat艂a t臋tnic, niedokrwienia i zmian martwiczych w obr臋bie sk贸ry zaopatrywanej przez dan膮 t臋tnic臋, najcz臋stsza lokalizacja to V palec stopy lub paluch.
  • Rany o pod艂o偶u metabolicznym 鈥 owrzodzenie niedokrwienne i neuropatyczne w przebiegu cukrzycy.
  • Rany b臋d膮ce wynikiem ucisku (odle偶yny) lub urazu 鈥 niegoj膮ce si臋 po zabiegach chirurgicznych. Pierwsze z wymienionych powstaj膮 u os贸b d艂ugotrwale unieruchomionych, przewlekle chorych na skutek dzia艂ania ucisku, si艂 tarcia w miejscach, gdzie wyst臋py kostne znajduj膮 si臋 blisko pow艂ok sk贸rnych - ko艣膰 krzy偶owa, kolce biodrowe, pi臋ty, kostki.


Ogromn膮 rol臋 w procesie gojenia si臋 rany odgrywa prawid艂owe jej zaopatrzenie. Istniej膮 tu 2 sposoby post臋powania: suche i wilgotne leczenie. Pierwszy wykorzystuje wat臋 i kompresy ja艂owe (w艂贸kninowe i gazowe), czyli tradycyjne materia艂y opatrunkowe, ale tak偶e kompresy kombinowane tj. nas膮czone np. ma艣ci膮. Tak zaopatruje si臋 rany pooperacyjne oraz niewielkie powierzchowne, rzadziej zaka偶one. Zmiana opatrunku cz臋sto niestety wi膮偶e si臋 z urazem odbudowanych struktur. Je偶eli chodzi natomiast o wilgotne leczenie ran, wykorzystywane s膮 tu materia艂y opatrunkowe p贸艂przepuszczalne oraz poch艂aniaj膮ce nadmiar wysi臋ku. Stanowi膮 one barier臋 dla drobnoustroj贸w, utrzymuj膮 optymaln膮 wilgotno艣膰, dzi臋ki czemu proces gojenia post臋puje szybciej.

Nale偶y jeszcze wspomnie膰, 偶e na op贸藕nienie procesu gojenia rany ma wp艂yw szereg czynnik贸w: stan od偶ywiania pacjenta, choroby podstawowe tak np. cukrzyca czy nadci艣nienie t臋tnicze, stosowane preparaty: chemioterapeutyki, glikokortykosteroidy, czy te偶 leki przeciwzakrzepowe. Dlatego te偶 lekarz zajmuj膮cy si臋 pacjentem w pierwszej kolejno艣ci w艂膮cza leczenie przyczynowe, a dopiero potem miejscowe rany. Po jej oczyszczeniu zazwyczaj dobiera wed艂ug indywidualnych potrzeb pacjenta w艣r贸d takich specjalistycznych opatrunk贸w:

  • b艂ony p贸艂przepuszczalne,
  • hydro偶ele
  • hydrokoloidy
  • hydrow艂贸kna
  • alginiany
  • opatrunki piankowe (poliuretanowe)

SprSpr贸bujmy przybli偶y膰 je kolejno:


1. Opatrunki hydro偶elowe to naturalne lub syntetyczne polimery, maj膮 bardzo wysok膮 zdolno艣膰 p臋cznienia. Przeznaczenie: rany s艂abo s膮cz膮ce, odwodnione, pokryte strupem lub tkank膮 martwicz膮. Opatrunek usuwamy z rany przy pomocy ja艂owego roztworu soli fizjologicznej, po 3 dniach leczenia. Do takich nale偶膮 Granugel (Convatec), Intra Site Gel, Aquagel.

2. Opatrunki hydrokoloidowe 鈥 g艂贸wny ich sk艂adnik to polimer kt贸ry p臋cznieje i 偶eluje w kontakcie z wysi臋kiem z rany. Na rynku istnieje wiele ich form: pasty, granulaty, proszki oraz p艂ytki 鈥 te ostatnie maj膮 r贸偶ne wielko艣ci i kszta艂ty, ale i grubo艣ci (podstawowe i cienkie). Leczone s膮 przy ich u偶yciu rany z wysi臋kiem lekkim lub umiarkowanym np.: owrzodzenia podudzi, odle偶yny. Zmienia膰 je nale偶y co 3 鈥 5 a max. co 7 dni lub te偶 je艣li pojawi si臋 p臋cherz pod opatrunkiem, gdy偶 sygnalizuje on nadmiar wydzieliny w 艂o偶ysku rany. Nale偶膮 tu Granuflex, Comfeel podstawowy, Tegasorb.

3. Opatrunki hydrow艂贸kniste np.: Hydrotul, Aquacel, Aquacel Ag 鈥 zawieraj膮cy jony srebra 鈥 cechuje je du偶a ch艂onno艣膰 鈥 st膮d s膮 stosowane do leczenia ran z obfitym wysi臋kiem i du偶ym ryzykiem infekcji. Zmiana opatrunku powinna zachodzi膰 co 4 dni.

4. Opatrunki z superabsorbentem 鈥 jako sk艂adnik ch艂onny zawieraj膮 polimery poliakrylanowe np.: Tendervet, stosowane s膮 na rany trudno goj膮ce si臋 i zaka偶one, oparzenia 1 i 2 stopnia.

5. Opatrunki alginianowe 鈥 zbudowane z w艂贸kien alginianowych, w formie kompres贸w lub ta艣m do zape艂niania ran g艂臋bokich jako tzw. tamponada. Po zaabsorbowaniu wysi臋ku tworz膮 偶el, kt贸ry zatrzymuje tak偶e drobnoustroje i zanieczyszczenia w swojej strukturze. W zawi膮zku z takimi w艂a艣ciwo艣ciami s膮 stosowane do leczenia ran z obfitym wysi臋kiem np. rany chirurgiczne, pourazowe, odle偶yny, oparzenia. Mog膮 by膰 stosowane w przypadku rany ze zmianami martwiczymi rozp艂ywnymi 鈥 obowi膮zuje wtedy zmiana codzienna opatrunku. Maksymalny czas pozostania na ranie to 7 dni. Nale偶膮 tu Sorbalgon, Fibracol Plus, Medisorb A.

6. Opatrunki piankowe 鈥 s膮 wielowarstwowe o zr贸偶nicowanej budowie i w艂a艣ciwo艣ciach absorpcyjnych. Stosowane s膮 na niezaka偶one rany, zmieniane pocz膮tkowo co 2-3 dni, max co 7 dni, np. Biatain, Medisorb P.

7. Kompresy ma艣ciowe nas膮czone np. wazelin膮, parafin膮, silikonem. S膮 stosowane do zaopatrywania ran we wszystkich fazach gojenia, cz臋stotliwo艣膰 zmiany opatrunku zale偶y od stanu rany i przebiegu jej gojenia. Trzeba by膰 jednak ostro偶nym, gdy偶 zdarza艂y si臋 przypadki zbyt d艂ugiego przebywania kompresu na ranie, co poskutkowa艂o wro艣ni臋ciem tkanki w materia艂 opatrunku. Ten rodzaj opatrunk贸w posiada jednak ogromn膮 wad臋 鈥 istnieje mo偶liwo艣膰 pozostawienia w ranie ma艂ych ilo艣ci 艣rodka, kt贸rym kompres jest nas膮czony, jest to bardzo trudne do usuni臋cia. Nale偶膮 tu: Atrauman, Bactigras, Inadine.


Tak du偶a ilo艣膰 opatrunk贸w dost臋pnych aktualnie na rynku sprawia, 偶e wyb贸r staje si臋 coraz bardziej skomplikowany. Z drugiej jednak strony dobrze rokuje to, 偶e powstaj膮 wci膮偶 nowe coraz bardziej, specjalistyczne produkty.