mgr farmacji Aneta Maniak

Oparzenia s艂oneczne

udost臋pnij:

Oparzenia s艂oneczne s膮 to nasilone odczyny rumieniowe wywo艂ane przez promienie UV. Promieniowanie UV dzieli si臋 wed艂ug d艂ugo艣ci fali na trzy zakresy:

  • UVC 鈥 200-280 nm 鈥 prawie w ca艂o艣ci zatrzymywane przez warstw臋 ozonow膮. Nie dociera do powierzchni ziemi;

  • UVB 鈥 288-320 nm 鈥 w ponad 90% poch艂aniane przez warstw臋 rogow膮 sk贸ry. Promieniowanie UVB przez wysok膮 energi臋, odpowiada za rumie艅 i poparzenia sk贸ry. Dociera jedynie do poziomu nask贸rka, jego efekty widoczne s膮 bardzo szybko. Odpowiada za syntez臋 barwnika sk贸ry i odgrywa du偶膮 rol臋 w wytwarzaniu witaminy D3. Stanowi ono 5% promieniowania UV docieraj膮cego do powierzchni ziemi. Jeste艣my na nie nara偶eni g艂贸wnie latem, gdy s艂o艅ce jest w zenicie;

  • UVA 鈥 320-400 nm 鈥 dociera do sk贸ry w艂a艣ciwej wywo艂uj膮c tam nieodwracalne zmiany. Przenika przez szyby, chmury, cienk膮 odzie偶. Promieniowanie UVA nie powoduje rumienia, wnika do g艂臋bszych warstw nask贸rka powoduj膮c odleg艂e skutki ekspozycji takie jak zmarszczki, starzenie sk贸ry, a nawet mo偶e doprowadzi膰 do zmian nowotworowych. Stanowi ono 95% docieraj膮cego promieniowania UV. To ono w艂a艣nie stanowi dla nas g艂贸wne zagro偶enie.

Promieniowanie s艂oneczne poza pozornie zdrowym, 艂adnym wygl膮dem sk贸ry odpowiada za szereg niekorzystnych zjawisk: przedwczesne starzenie si臋 sk贸ry, zmiany barwnikowe, mutacje DNA mog膮ce doprowadzi膰 do zmian nowotworowych, oparzenia sk贸ry, fotodermatozy (choroby sk贸ry wywo艂ane nadwra偶liwo艣ci膮 na 艣wiat艂o s艂oneczne), miejscow膮 immunosupresj臋 (hamowanie reakcji obronnych organizmu).

Przedwczesne starzenie si臋 sk贸ry (fotostarzenie) jest wywo艂ane zwi臋kszon膮 produkcj膮 wolnych rodnik贸w tlenowych. W wyniku tego nast臋puje:

  • pogrubienie nask贸rka;
  • szorstko艣膰 sk贸ry;
  • utrata jej elastyczno艣ci i j臋drno艣ci;
  • g艂臋bokie zmarszczki i bruzdy.

Do najcz臋stszych zmian pos艂onecznych nale偶膮: piegi, ostuda (brunatne przebarwienie o du偶ych rozmiarach wyst臋puj膮ce najcz臋艣ciej na twarzy).

W wyniku nadmiernego wystawienia na dzia艂anie promieni s艂onecznych mo偶e doj艣膰 do uszkodzenia sk贸ry i po艂o偶nych pod ni膮 naczy艅 krwiono艣nych. Sk贸ra zamiast sta膰 si臋 opalona, staje si臋 czerwona, wra偶liwa i pokryta p臋cherzami. Powa偶ne przypadki oparzenia s艂onecznego s膮 powszechne u os贸b o jasnej sk贸rze, poniewa偶 maj膮 one ma艂o melaniny - pigmentu, kt贸ry chroni sk贸r臋 przed promieniami s艂onecznymi.
W zale偶no艣ci od nat臋偶enia odczynu na sk贸rze pojawiaj膮 si臋: rumie艅, obrz臋k, a nawet p臋cherze, podobnie jak w oparzeniu termicznym pierwszego i drugiego stopnia. Zmiany zwykle ust臋puj膮 po 1-2 dniach, pozostawiaj膮c z艂uszczaj膮cy si臋 nask贸rek i przebarwienia sk贸ry.

Rumie艅 powstaje w wyniku rozszerzenia naczy艅 krwiono艣nych oraz wzrostu ukrwienia pod wp艂ywem ekspozycji na promieniowanie. Rumie艅 pojawia si臋 w ci膮gu 30 min do 8 godz. i maksimum osi膮ga po 12-24 godz.

Organizm cz艂owieka wytworzy艂 mechanizmy obronne sk贸ry przed s艂o艅cem:

  • wytwarzanie melaniny 鈥 st膮d efekt opalenizny;
  • zgrubienie nask贸rka;
  • systemy naprawcze DNA;
  • antyutleniacze np. betakaroten.

Te naturalne systemy ochronne nie pozwalaj膮 jednak na d艂ug膮 i bezpieczn膮 ekspozycj臋 na s艂o艅ce. Podstaw膮 bezpiecznej ekspozycji jest stosowanie preparat贸w ochronnych. Preparaty te mog膮 zawiera膰 filtry fizyczne, czyli takie zwi膮zki mineralne, kt贸re odbijaj膮 i rozpraszaj膮 艣wiat艂o. Najcz臋艣ciej s膮 to dwutlenek tytanu, tlenek cynku, talk, mika, kaolin. Drugim typem filtr贸w s膮 filtry chemiczne, kt贸re absorbuj膮 promieniowanie elektromagnetyczne.

Zdolno艣膰 ochrony filtru przed promieniowaniem UVB okre艣la si臋 poprzez podanie warto艣ci SPF (sun protection factor). Poziom SPF okre艣la stosunek czasu, po kt贸rym pojawi si臋 rumie艅 na sk贸rze pokrytej filtrem, do czasu powstania rumienia na sk贸rze nie chronionej. Warto艣膰 SPF po艣rednio dostarcza informacji o procentowym stopniu blokowania promieni UVB.

SPF

WYSOKO艢膯 OCHRONY

STOPIE艃 BLOKOWANIA UVB

50+

ULTRAWYSOKA

POWY呕EJ 98%

30-50

BARDZO WYSOKA

POWY呕EJ 95%

15-25

WYSOKA

POWY呕EJ 93%

8-12

艢REDNIA

POWY呕EJ 75%

2-6

NISKA

POWY呕EJ 50

O obecno艣ci filtr贸w UVA informuj膮 nast臋puj膮ce okre艣lenia wyst臋puj膮ce na opakowaniach: PFA (protection factor uva), IPD (immediate pigment darkening) lub PPD (persistent pigment darkening):

  • IPD informuje, jaka dawka promieniowania UVA po zastosowaniu fotoprotektora jest potrzebna do wywo艂ania natychmiastowej pigmentacji sk贸ry;
  • PPD podaje, jaka dawka promieniowania UVA po zastosowaniu fotoprotektora jest potrzebna do wywo艂ania trwa艂ej pigmentacji sk贸ry.

Do wyboru odpowiedniego poziomu ochrony przed promieniowaniem s艂onecznym potrzebna jest znajomo艣膰 fototypu sk贸ry. Fototyp okre艣la si臋 na podstawie reakcji na promieniowanie UV w ci膮gu pierwszych 30 min. ekspozycji. Wyr贸偶nia si臋 pi臋膰 podstawowych fototyp贸w sk贸ry:

  • 0 - albinos, karnacja mlecznobia艂a, brak pieg贸w, w艂osy bia艂e;
  • 1 - bardzo jasna karnacja, liczne piegi, w艂osy rude lub jasny blond;
  • 2 - jasna karnacja, niewiele pieg贸w lub ich brak, w艂osy blond,
  • 3 - ciemna karnacja, w艂osy br膮zowe;
  • 4 - bardzo ciemna karnacja, w艂osy czarne lub ciemny br膮z.

W zale偶no艣ci od typu sk贸ry nale偶y dokona膰 odpowiedniego doboru filtru, kt贸ry b臋dzie te sk贸r臋 chroni艂.

FOTOTYP

WYSOKO艢膯 OCHRONY W PIERWSZYCH DNIACH OPALANIA

WYSOKO艢膯 OCHRONY W KOLEJNYCH DNIACH OPALANIA

0 - ALBINOS

NIE NALE呕Y SI臉 OPALA膯

1

SPF 50+

2

SPF 30-50

SPF 20-30

3

SPF 30-50

SPF 20-25

4

SPF 20-25

Nale偶y pami臋ta膰, 偶eby z k膮pieli s艂onecznych korzysta膰 z umiarem. W ci膮gu pierwszych dni opalania nie nale偶y opala膰 si臋 d艂u偶ej ni偶 kwadrans potem mo偶na stopniowo zwi臋ksza膰 czas przebywania na s艂o艅cu.
Podczas k膮pieli s艂onecznych sk贸ra musi by膰 zawsze posmarowana odpowiednim preparatem z filtrem przeciws艂onecznym. Kremy wodoodporne powinny zapewni膰 skuteczn膮 ochron臋 w k膮pieli przez 40-80 min - po takim okresie nale偶y je na艂o偶y膰 ponownie. Gdy si臋 nie k膮piemy preparaty przeciws艂oneczne nanosimy co 2-3 godz. Gdy偶 艣cieraj膮 si臋 one.
Sk贸ra dzieci du偶o 艂atwej ulega poparzeniom s艂onecznym, poniewa偶 jest cie艅sza i ma s艂absze mechanizmy obronne. Z tego powodu dziecko w wieku do sze艣ciu miesi臋cy nie powinno w og贸le przebywa膰 na s艂o艅cu, 6-12 miesi臋czne mo偶e przebywa膰 do 15 min z zastosowaniem fotoprotektora SPF 50+. Od roku do trzech lat mo偶e przebywa膰 na s艂o艅cu do 20 min z ochron膮 SPF 50+. Gdy dziecko sko艅czy 4 lata mo偶e przebywa膰 na s艂o艅cu do godziny, ale powinno by膰 wysmarowane kremem z filtrem co najmniej SPF 30.
W godzinach od 11 do 15 promienie s艂oneczne s膮 najsilniejsze, dlatego czas ten najlepiej sp臋dzi膰 w cieniu.

U os贸b z ciemn膮 karnacj膮 wystarczy po opalaniu na艂o偶y膰 na sk贸r臋 emulsj臋 nawil偶aj膮c膮. W przypadku os贸b o jasnej karnacji konieczne jest posmarowanie cia艂a emulsj膮 艂agodz膮c膮 i regeneruj膮c膮.
Je艣li dosz艂o do oparzenia, to przez kilka kolejnych dni nale偶y unika膰 ekspozycji s艂onecznej, 偶eby sk贸ra mog艂a si臋 spokojnie goi膰. Godnym polecenia jest post臋powanie, kt贸re d艂ugotrwale u艂atwia oddawanie ciep艂a przez oparzony obszar, zapewniaj膮c jednocze艣nie odpowiednie 艣rodowisko gojenia. Zadanie to z powodzeniem spe艂niaj膮 aerozole i emulsje z dekspantenolem. W celu z艂agodzenia pieczenia i b贸lu mo偶na poleci膰 ok艂ady z zimnej wody lub pokrywanie 艣rodkami 艂agodz膮cymi (pianki, aerozole, emulsje z trietanolamin膮, np. biafine). W powa偶niejszych sytuacjach korzystne mo偶e by膰 zastosowanie ja艂owego opatrunku w postaci ok艂adu z neomycyn膮 lub azotanem srebra. Oparzenia twarzy zmywa si臋 p艂ynem antyseptycznym i pokrywa ma艣ci膮 nawil偶aj膮c膮, a nowo powsta艂y nask贸rek 鈥 linomagiem lub ma艣ci膮 alantoinow膮.